Kısaca
- Aynısefa kremi, 254 kadınla yapılan bir çalışmada ışına bağlı cilt tahrişini ve ağrıyı azalttı.
- Diyetisyen danışmanlığı ve protein desteği, radyoterapi sırasında bulantı ve kusmayı azaltabilir.
- Fitoterapi sertifikalı hekim, size uygun desteği tedavinizle uyumlu biçimde planlar.
Bu sayfada
Radyoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılabilir mi?
Radyoterapi sırasında bazı bitkisel ürünler, ekibinizin onayıyla kullanıldığında yan etkilerin yönetimine destek olabilir. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi, bazı bitkisel ürünlerin kanserin ya da tedavinin yan etkilerini önlemeye ve hafifletmeye yardım edebileceğini, hangisinin uygun olduğunun ise şikâyetlere ve alınan tedaviye bağlı olduğunu belirtir.
Radyoterapi, kanser hücrelerinin yanında çevredeki sağlıklı hücreleri de etkileyebilir. Yorgunluk çok sık görülür; diğer yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişir: baş ve boyunda ağız sorunları, göğüste yutma güçlüğü, karın ve leğen kemiği bölgesinde bulantı ya da ishal gibi. Ciltte değişiklik ise hemen her bölgede görülebilir.
Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez.
Radyoterapiyle aynı dönemde kemoterapi de alıyorsanız ilaç etkileşimleri ayrıca önem kazanır: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?
Fitoterapi radyoterapi sürecinde nasıl destek olabilir?
Radyoterapinin en sık yan etkileri olan cilt tahrişi, ağız yaraları ve yorgunluk için araştırılmış bitkisel ve doğal seçenekler vardır; fitoterapi sertifikalı hekimle yapılan değerlendirme bu seçeneklerin bilinçli kullanılmasını sağlar:
- Yaşam kalitesi: Yan etkilerin hafifletilmesi tedavinin aksamadan sürmesine katkı sağlar; aynısefa kremi çalışmasında kremi kullanan kadınlarda tedaviye daha az ara verilmiştir.
- Yan etkilerin hafifletilmesi: MASCC kılavuzları cilt tahrişini önlemek için zeytinyağını, baş ve boyun ışınlamasında ağız yaralarını önlemek için balı önerir; ASCO–SIO 2024 kılavuzuna göre Amerikan ginsengi yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir.
- Doğru ve güvenli ürün seçimi: Sarı kantaron cildi ışına duyarlı hâle getirebildiği için bu dönemde ayıklanır; ışınlanan bölgeye sürülecek ürünler radyoterapi ekibinizin önerileriyle uyumlu seçilir.
- Etkileşim kontrolü: Bazı bitkisel ürünler radyoterapinin etkisini azaltabilir; ginsengin kan sulandırıcılarla, gevenin bağışıklığı baskılayan ilaçlarla birlikte kullanımı da değerlendirilir.
- Düzenli takip: Hangi ürüne ne zaman ara verileceği ve ne zaman yeniden başlanacağı ekibinizle birlikte planlanır. Fitoterapi sertifikalı hekim raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları değerlendirir; mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.
Aşağıdaki tablo, kaynağı olan başlıca seçenekleri gösterir.
| Yan etki | Bitki ya da doğal ürün | Nasıl destek olabilir? | Hekiminizin dikkat ettiği nokta |
|---|---|---|---|
| Cilt tahrişi | Zeytinyağı | Önlemek için önerilen altı yöntemden biri (uluslararası kılavuz) | Uygulama biçimi ekibinizle belirlenir |
| Cilt tahrişi | Aynısefa (calendula) kremi | Cilt tahrişini ve ağrıyı azalttı (rastgele kontrollü çalışma) | Papatyagiller alerjisi olanlarda kullanılmaz |
| Ağız yaraları (baş ve boyun) | Bal | Önlemek için önerilir (kılavuz, sistematik derleme) | Ağız bakımıyla birlikte kullanılır |
| Yorgunluk | Amerikan ginsengi | Tedavi sırasında yorgunluğu hafifletebilir (kılavuz) | Kan sulandırıcıyla birlikte değerlendirilir |
| Akciğer ışınlaması | Geven (Astragalus) | Işına bağlı akciğer yan etkilerinde azalmayla ilişkili bulundu (meta-analizler) | Bağışıklığı baskılayan ilaçlarla birlikte değerlendirilir |
Akciğer ışınlaması alan hastalarda yapılan çalışmaları birleştiren analizlerde geven, ışına bağlı akciğer yan etkilerinde azalmayla ilişkili bulunmuştur.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Radyoterapide cilt bakımına bitkisel ürünler yardımcı olur mu?
Evet, bazıları yardımcı olabilir. Uluslararası Kanserde Destekleyici Bakım Derneği (MASCC) kılavuzu, ışına bağlı cilt tahrişini önlemek için önerdiği altı yöntem arasında zeytinyağını da sayar; diğerleri özel örtüler, ışık tedavisi ve kortizonlu kremlerdir.
Aynısefa kremi, meme kanseri ameliyatından sonra radyoterapi alan 254 kadınla yapılan bir çalışmada her seanstan sonra sürülmüş, karşılaştırılan kreme göre cilt tahrişi ve ağrı daha az görülmüş, tedaviye daha az ara verilmiştir.
Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma
Ulusal Kanser Enstitüsü cilt bakımı için şunları önerir:
- Yalnızca ekibinizin önerdiği cilt ürünlerini ve yumuşak sabunları kullanın; seanstan önce sürmemeniz gereken pudra, ter önleyici gibi ürünleri sorun.
- Alkol ya da parfüm içeren ürünlerden kaçının; ılık suyla kısa duş alın.
- Kaşıntıda hemşireniz banyo suyuna koloidal yulaf (ince öğütülmüş yulaf) eklemenizi önerebilir.
- Işınlanan bölgeye sıcak su torbası ya da buz koymayın; güneşten koruyun.
Aloe vera jeli halk arasında sık kullanılsa da ASCO’nun onayladığı meme kanseri kılavuzu, ışına bağlı cilt tepkisi için önerilmemesi gerektiğini belirtir.
Ağız yaraları ve ağız kuruluğunda neler yardımcı olur?
Baş ve boyun bölgesine radyoterapi alanlarda bal, ağız yaralarını önlemeye yardımcı olabilir. MASCC ile Uluslararası Ağız Onkolojisi Derneği’nin (ISOO) kılavuzu, ağza sürülerek ve yutularak kullanılan balı bu amaçla önerir.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Aynı kılavuz, düzenli ağız bakımı programlarının ve ilaçlı bir gargaranın da yararlı olduğunu belirtir. Ulusal Kanser Enstitüsü’ne göre radyoterapi sırasında alınan çinko takviyesi ağız yaralarının ağrısına ve cilt iltihabına yardımcı olabilir. Çinko desteği de hekiminizle birlikte planlanır.
Baş ve boyun radyoterapisinden sonra sık görülen ağız kuruluğunda akupunkturun güvenli ve etkili biçimde kullanılabileceğine dair ikna edici kanıt bulunduğu bildirilmiştir.
Radyoterapi yorgunluğu ve bulantısı için ne yapılabilir?
Yorgunluk için en güçlü öneriler egzersiz, zihin-beden programları ve Amerikan ginsengidir. Radyoterapiye bağlı yorgunluk genellikle tedavinin ortasına kadar artar, sonra tedavi bitene kadar aynı düzeyde kalır.
ABD Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği’nin (SIO) 2024 kılavuzu, 113 rastgele kontrollü çalışmayı inceleyerek tedavi sürerken egzersiz, bilişsel davranışçı terapi, farkındalık programları, tai chi ve qigong önerir; Amerikan ginsengini de önerilebilecek seçenekler arasında sayar.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Bulantıda ilaçların yanında beslenme desteği öne çıkar. MASCC ile Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği’nin (ESMO) 2023 kılavuzu, radyoterapi sırasında diyetisyen danışmanlığının ve protein desteğinin bulantı ve kusmayı azaltmada orta düzeyde güvenilir kanıta sahip olduğunu bildirir.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Zencefil ve diğer belirtiler için: Kanserde belirtilere bitkisel destek. Beslenme için: Kanser hastası ne yemeli?
Radyoterapi sırasında hekiminiz hangi ürünleri birlikte değerlendirir?
Hekiminizin en çok dikkat ettiği ürünler sarı kantaron, antioksidan takviyeleri ve çok bitkili karışımlardır.
- Sarı kantaron: Cildi güneşe ve ışına karşı duyarlı hâle getirebildiği için radyoterapi sırasında kullanılmaz; Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi de bu dönemde kullanılmamasını önerir. Ayrıntı: Sarı kantaron
- Antioksidan takviyeleri: Kemoterapi ya da radyoterapi sırasında hekimlerinizle birlikte planlanır; Ulusal Kanser Enstitüsü bu dönemde alınan antioksidan takviyelerinin hastalıksız kalma şansını azaltabileceğini belirtir. Ayrıntı kemoterapi sayfasında.
- Bitkisel karışımlar ve ekstreler: Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi, bitkisel ürünlere radyoterapiye başlamadan bir hafta önce ara verilmesini önerir. Yemeklerdeki baharatlar ve içilen çay ise kullanılmaya devam edilebilir.
Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır. Radyoterapi sırasında vücudunuz iyileşmek için çok enerji harcar; kilonuzu korumak için yeterli kalori ve protein almanız önemlidir.
Etkileşimler hakkında genel bilgi: Bitki ilaç etkileşimi
Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu
Kimler dikkat etmeli?
- Radyoterapi sırasında sarı kantaron içeren ürünler (çay, kapsül, cilde sürülen yağ) kullanılmaz.
- Işınlanan bölgeye radyoterapi ekibinizin önerdiği krem, yağ ya da jeller sürülür.
- A, C ve E vitamini gibi antioksidan takviyeleri radyoterapi sırasında fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.
- Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.
Sık sorulan sorular
Radyoterapi alırken cilde krem ya da yağ sürülür mü?
Işınlanan bölgeye yalnızca radyoterapi ekibinizin önerdiği ürünleri sürün. Uluslararası bir kılavuz zeytinyağını cilt tahrişini önlemeye yardımcı yöntemler arasında sayar; aynısefa kremi de araştırmalarda yararlı bulunmuştur. Seanstan önce sürmemeniz gereken ürünler olabileceği için hangi ürünü ne zaman kullanacağınızı ekibinize sorun.
Radyoterapi yorgunluğu için bitkisel destek var mı?
Var. ABD Klinik Onkoloji Derneği ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği'nin 2024 kılavuzu, tedavi sürerken görülen yorgunluk için Amerikan ginsengini önerilebilecek seçenekler arasında sayar. Egzersiz, tai chi ve qigong da önerilir. Kan sulandırıcı kullananlarda hekiminiz ginsengi ilacınızla birlikte değerlendirir.
Radyoterapi sırasında ağız yaralarına bitkisel destek var mı?
Var. Baş ve boyun bölgesine radyoterapi alanlarda bal, ağız yaralarını önlemeye yardımcı olabilir; MASCC ile Uluslararası Ağız Onkolojisi Derneği'nin kılavuzu, ağza sürülerek ve yutularak kullanılan balı bu amaçla önerir. Bal, düzenli ağız bakımıyla birlikte kullanılır.
Radyoterapi bitince bitkisel ürüne yeniden başlanabilir mi?
Evet, bitkisel ürünlere yeniden başlama zamanı hekiminizle birlikte planlanır. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi, bitkisel ürünlere hekimin söylediği zamanda yeniden başlanmasını önerir. Tedavi bittikten sonra düzenli kullandığınız ilaçlar da plana dahil edilir.
Bu konuda Dr. Hakan Özkul'a nasıl danışabilirim?
Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir. Görüşmeye son raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçlarla bitkisel ürünlerin listesini getirin; size özel bir fitoterapi planı hazırlanır. Randevu sayfasından randevu alabilir ya da bu sayfanın sonundaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Bu konuda hekimle görüşmek ister misiniz?
Görüşmede Dr. Hakan Özkul raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir. Bitkisel desteğin tedavinizle uyumunu gözden geçirir ve size özel bir fitoterapi planı hazırlar; önerilen ürünler ruhsatlı ürünler arasından seçilir. Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir.
Görüşmeye gelirken yanınıza alın:
- son raporlarınız ve tahlil sonuçlarınız,
- kullandığınız ilaçların listesi,
- kullandığınız bitkisel ürünler ve takviyeler.
Raporlarınızla birlikte randevu alabilir ya da aşağıdaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Kaynaklar
- Radiation Therapy Side Effects. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2025. (cancer.gov)
- Herbal Remedies and Cancer Treatment. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2026. (mskcc.org)
- Radiation Therapy to Treat Cancer. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2025. (cancer.gov)
- Behroozian T ve ark. Multinational Association of Supportive Care in Cancer (MASCC) clinical practice guidelines for the prevention and management of acute radiation dermatitis: international Delphi consensus-based recommendations. Lancet Oncol 2023. MASCC (PubMed kaydı), 2023. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Pommier P ve ark. Phase III randomized trial of Calendula officinalis compared with trolamine for the prevention of acute dermatitis during irradiation for breast cancer. J Clin Oncol 2004. PubMed kaydı, 2004. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Calendula (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2023. (mskcc.org)
- Lyman GH ve ark. Integrative Therapies During and After Breast Cancer Treatment: ASCO Endorsement of the SIO Clinical Practice Guideline. J Clin Oncol 2018. ASCO (PubMed kaydı), 2018. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Skin and Nail Changes and Cancer Treatment. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2022. (cancer.gov)
- Elad S ve ark. MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer 2020. MASCC ve ISOO (PubMed kaydı), 2020. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Yarom N ve ark. Systematic review of natural and miscellaneous agents, for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines - part 2: honey, herbal compounds, saliva stimulants, probiotics, and miscellaneous agents. Support Care Cancer 2020. MASCC ve ISOO (PubMed kaydı), 2020. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Oral Complications of Cancer Therapies (PDQ, hasta sürümü). ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2024. (cancer.gov)
- Herbs, Botanicals & Other Products: FAQs. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK). (mskcc.org)
- Bower JE ve ark. Management of Fatigue in Adult Survivors of Cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology Guideline Update. J Clin Oncol 2024. ASCO ve Society for Integrative Oncology (PubMed kaydı), 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- American Ginseng (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2022. (mskcc.org)
- Fatigue and Cancer Treatment. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2024. (cancer.gov)
- Astragalus (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2023. (mskcc.org)
- Herrstedt J ve ark. 2023 MASCC and ESMO guideline update for the prevention of chemotherapy- and radiotherapy-induced nausea and vomiting. ESMO Open 2024. MASCC ve ESMO (PubMed kaydı), 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- St. John's Wort (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2022. (mskcc.org)
- Cancer Therapy Interactions With Foods and Dietary Supplements (PDQ, hasta sürümü). ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), 2024. (cancer.gov)