Kısırlığa iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Kısırlık (infertilite) nedir?

Kısırlık, 12 ay ya da daha uzun süre düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik olmamasıdır. Dünya Sağlık Örgütü bunu kadın ya da erkek üreme sisteminin bir hastalığı olarak tanımlar.

Dünyada üreme çağındaki her altı kişiden yaklaşık birinin hayatının bir döneminde kısırlık yaşadığı tahmin edilir. Hiç gebelik olmamışsa birincil, daha önce en az bir gebelik olmuşsa ikincil kısırlıktan söz edilir.

Gebeliğin birkaç ay içinde olmaması tek başına kısırlık demek değildir. Kadının 40 yaşından genç olduğu çiftlerin onda sekizinden fazlası, iki üç günde bir korunmasız ilişkiyle bir yıl içinde kendiliğinden gebe kalır.

Kısırlığın nedenleri nelerdir?

Kısırlığın birçok nedeni vardır ve sorun iki eşten birinde ya da ikisinde birden olabilir; dört çiftten birinde ise bir neden bulunamaz.

Kadınlarda en sık neden yumurtlamanın düzenli olmamasıdır. Polikistik over sendromu, tiroit bezinin az ya da çok çalışması ve yumurtalıkların 40 yaşından önce durması yumurtlamayı bozabilir. Tıkalı tüpler, endometriozis ve miyomlar da gebeliği güçleştirebilir.

Erkeklerde sık görülen neden meni kalitesinin düşük olmasıdır: sperm hiç olmayabilir ya da çok az olabilir, iyi hareket etmeyebilir ya da biçimi bozuk olabilir. Testisleri etkileyen durumlar ve düşük testosteron da rol oynar. Varikosel ve kemoterapi de sperm üretimini bozabilir.

Yaş, fazla kilo, sigara, aşırı alkol ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar doğurganlığı etkileyebilir. Uzun süre ya da yüksek dozda kullanılan bazı ağrı kesiciler, kemoterapi ilaçları ve anabolik steroidler gibi ilaçlar da doğurganlığı etkileyebilir.

Erkekle ilgili ayrıntılar için: Sperm sayısını artıran bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Kısırlık nasıl teşhis edilir?

Teşhis, iki eşin öyküsü, muayenesi ve birkaç temel testle başlar; doğurganlık sorunu eşlerden birinde ya da ikisinde olabileceği için birlikte başvurmak önerilir.

Kadında kan testiyle yumurtlama olup olmadığına bakılır; erkekte meni (semen) analiziyle spermin sayısı ve hareketi incelenir. İki eşe de klamidya testi yapılabilir.

Kısırlığın tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi kısırlığın nedenine göre seçilir. Üç ana yol vardır: ilaçlar, cerrahi işlemler ve aşılama (rahim içine sperm verilmesi) ya da tüp bebek gibi yardımcı üreme yöntemleri.

Klomifen gibi ilaçlar düzenli yumurtlamayan kadınlarda yumurtlamayı sağlamaya yardım eder. Tıkalı tüpler, endometriozis ya da miyomlar için cerrahi uygulanabilir. Nedeni açıklanamayan kısırlıkta yumurtalıkları uyaran ilaçlar önerilmez; çünkü gebelik şansını artırdığı gösterilmemiştir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Araştırılmış bitkiler bilinçli seçildiğinde ve kısırlık hekiminizin planladığı tedaviyle uyumlu yürüdüğünde fitoterapi bu süreçte şu konularda destek olur:

• Yaşam kalitesi: Ashwagandha Ayurveda tıbbında binlerce yıldır kullanılan bir bitkidir; bazı ashwagandha hazırlıklarının uykusuzluk ve stresin hafifletilmesine yardımcı olabileceği bildirilir.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Araştırmalar, birkaç aylık ashwagandha kullanımının erkekte testosteron düzeyini ve sperm kalitesini artırmaya katkı sağlayabileceğini düşündürür.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Gebelik planlarken hayıt, ashwagandha ve maka gibi bitkiler hekimle birlikte değerlendirilir; hekim, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer.
• Etkileşim kontrolü: Bazı bitkiler ilaçların etkisini değiştirebilir. Yumurtlama ilacı, aşılama ya da tüp bebek sürecinde her ürünün uygunluğu ayrıca değerlendirilir; hekim reçetesiz aldığınız ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri de sorar.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim, iki eşin tahlillerini, raporlarını ve kullandığı ilaçları birlikte değerlendirerek kişiye özel bir plan önerir. Maka testosteron tahlilini etkileyebildiği için takipte kullandığınız ürünler tahlil sonuçlarıyla birlikte gözden geçirilir.

Kısırlıkta hangi bitkiler araştırılmış?

Kısırlık için birkaç bitki insanlarda araştırılmıştır; en olumlu sonuçlar erkekte ashwagandha ile ve PKOS’ta yumurtlama ilacına eklenen Çin bitkisel karışımlarıyla alınmıştır.

Çin bitkisel karışımları

Polikistik over sendromu olan ve gebe kalamayan kadınlarda Çin bitkisel karışımlarını inceleyen Cochrane derlemesi, 609 katılımcılı sekiz çalışmayı değerlendirdi. Karışımlar yumurtlama ilacı klomifene eklendiğinde, 470 kadının yer aldığı altı çalışmada gebelik oranı yalnızca klomifen alanlara göre daha yüksek bulundu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Antioksidan takviyeleri

Vitamin ve antioksidan takviyeleri bitki değildir ama kısırlıkta sık kullanılır. Kadınlarda 63 çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi, antioksidanların gebelik oranını artırabileceğini düşündüren bulgular elde etti. Erkeklerde 90 çalışmayı inceleyen derlemede de gebelik oranlarının artabileceğine dair bulgular vardır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Gebelik planlarken bitkisel ürünler nasıl seçilir?

Gebelik planlarken bitkisel ürün seçimi hekimle birlikte yapılır; fitoterapi sertifikalı hekiminiz gebelik planınıza ve tedavinize uygun desteği seçer. Hayıt, ashwagandha ve maka gebelik döneminde önerilmediği için plan bu bilgiye göre yapılır.

Ayrıntılar: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Güvenlik ve yan etkiler

Kimler dikkat etmeli?

• Gebelik planlıyorsanız ya da gebe olabileceğinizi düşünüyorsanız hayıt, ashwagandha ve maka hekiminizle birlikte değerlendirilir; bu bitkiler gebelikte önerilmez.
• Yumurtlama ilacı kullanıyorsanız ya da tüp bebek sürecindeyseniz kullandığınız her ürünü kısırlık hekiminizle paylaşmanız, planın uyumlu yürümesini sağlar.
• Maka testosteron tahlilini etkileyebildiği için tahlilden önce kullandığınızı hekiminize söyleyin.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Kadın doğum ya da üroloji hekiminizin planladığı tedaviye ek olarak bitkisel bir destek düşünüyorsanız, başlamadan önce başvurabilirsiniz.

Görüşmede iki eşin tahlilleri, raporları, geçmiş tedavileri ve kullandığı ilaçlar birlikte değerlendirilir. Hangi ürünün tedavi sürecinize uygun olduğu, ilaçlarınızla ve gebelik planınızla uyumu birlikte gözden geçirilir. Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu