Sarımsak nedir, ne işe yarar?

Sarımsak nedir?

Sarımsak (Allium sativum), yemekte ve sağlık amacıyla soğanı (dişleri) kullanılan bir bitkidir. Eski Mısır, Yunan ve Hint yazılarında baş ağrısı, zatürre, boğaz ve sindirim şikâyetlerinde kullanıldığı anlatılır.

Bugün sarımsak takviyeleri daha çok kolesterol, tansiyon ve kan şekeri için araştırılmaktadır. Sarımsağın etkisinin kan pulcuklarının kümelenmesini azaltması ve damarları genişletmesi gibi yollarla ortaya çıktığı düşünülür.

Sarımsağın faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Sarımsak en çok tansiyon, kolesterol ve kan şekeri için araştırılmıştır; bu üç konuda çalışmaları birleştiren analizler olumlu sonuçlar göstermektedir.

Tansiyon ve kolesterol

Yirmi çalışmayı (970 kişi) birleştiren 2016 tarihli bir analizde sarımsak preparatları büyük tansiyonu ortalama 5,1 mmHg, küçük tansiyonu 2,5 mmHg düşürmüştür. Tansiyonu 140/90 mmHg ve üzerinde olanlarda düşüş 8,7 ve 6,1 mmHg ile daha belirgindir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Aynı yazar, 39 çalışmayı birleştiren daha önceki bir analize göre sarımsağın, kolesterolü hafif yüksek olan ve iki aydan uzun kullanan kişilerde toplam ve LDL kolesterolü düşürebildiğini bildirir. NCCIH de kolesterolü yüksek kişilerde küçük bir düşüş görüldüğünü belirtir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Kan şekeri

Tip 2 diyabetli 768 kişinin katıldığı dokuz çalışmayı birleştiren bir analizde sarımsak takviyesi açlık kan şekerini düşürmüş; 12 ve 24 haftada HbA1c de azalmıştır. Bu analizde toplam ve LDL kolesterolde de düşüş görülmüştür.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Soğuk algınlığı

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), sarımsağın soğuk algınlığı belirtilerini hafifletmek için geleneksel kullanımını kabul eder. Cochrane derlemesine alınan 146 kişilik bir çalışmada 12 hafta sarımsak takviyesi alanlarda soğuk algınlığı daha seyrek görülmüştür; derleme bu sonucun daha fazla çalışmayla doğrulanması gerektiğini belirtir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Size uygun ürün ve süre hekim eşliğinde, ilaçlarınızla uyumlu biçimde belirlenir.

Sarımsak nasıl kullanılır?

Sarımsak yemeklerde çiğ ya da pişmiş olarak tüketilir. Bitkisel ilaç olarak sarımsak tozu, yağla hazırlanan sıvı özüt ya da kuru özüt hâlinde, tablet ve kapsül gibi ağızdan alınan biçimlerde kullanılır.

Sarımsağın işlenme biçimi, içindeki etkin maddelerin miktarını değiştirebilir. Bu yüzden araştırmalarda kullanılan ürünler birbirinden farklıdır. Takviyenin hangi biçimde ve ne kadar süre kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verin. Ağızdan alınan sarımsak 7 yıla kadar süren çalışmalarda kullanılmıştır.

Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı bitkisel ürünler kullanılır; ayrıntılar için: Fitoterapi nedir?

Sarımsak ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Sarımsak takviyesi, hekim eşliğinde pek çok tedaviyle birlikte kullanılabilir. Avrupa İlaç Ajansı ve Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nin andığı şu ilaçları hekiminiz birlikte değerlendirir:

• Kan sulandırıcılar (varfarin vb.) ve kan pulcuğu ilaçları: Sarımsak kanama süresini uzatabildiği için doz ve takip (INR) birlikte ayarlanır.
• HIV ilaçları (sakinavir, darunavir): İlacın kandaki düzeyi düşebildiği için Avrupa İlaç Ajansı sakinavir/ritonavir kullananlarda sarımsak ürünlerinin kullanılmamasını belirtir.
• Siklosporin (bağışıklığı baskılayan ilaç): İlacın etkisi azalabileceği için takipte izlenir.
• İnsülin: Kan şekeri daha fazla düşebileceği için ilaç ayarı birlikte yapılır.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında kullanılır mı?

Hekim eşliğinde kullanılabilir. Sarımsak en çok mide kanseri açısından araştırılmıştır.

Mide kanserinin sık görüldüğü bir bölgede 3.365 kişinin katıldığı bir çalışmada, 7 yıl boyunca sarımsak özütü ve yağı alanlarda sonraki 22 yılda mide kanserine bağlı kayıplar daha az görülmüştür. Bu çalışmada sarımsak, yeni mide kanseri sayısını anlamlı biçimde azaltmamıştır.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Sarımsak takviyesi kanama süresini uzatabildiği için ameliyat öncesinde ve kan sulandırıcıyla birlikte kullanımı, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.

İlgili sayfalar: Mide kanseri ve Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Kan sulandırıcı ya da kan pulcuklarını etkileyen ilaç kullanıyorsanız sarımsak takviyesinde doz ve takip hekiminizle ayarlanır.
• HIV ilacı sakinavirle birlikte sarımsak takviyesi kullanılmaz; siklosporin ya da insülin kullanıyorsanız takviye hekiminizle planlanır.
• Sarımsak takviyesi ameliyattan en az 7 gün önce bırakılır; hamilelik ve emzirme döneminde takviye olarak kullanılmaz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Tansiyon, kolesterol ya da şeker ilacı kullanıyor ve sarımsak takviyesi düşünüyorsanız, başlamadan önce başvurabilirsiniz.

Görüşmede kullandığınız ilaçlar ve tahlilleriniz birlikte değerlendirilir, olası etkileşimler kontrol edilir ve size uygun bir plan hazırlanır. Raporlarınızla yüz yüze ya da online görüşmeye gelebilirsiniz.