Sarı kantaron nedir, ne işe yarar?

Sarı kantaron nedir?

Sarı kantaron (Hypericum perforatum), sarı çiçekli, çok yıllık bir bitkidir. Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika’da doğal olarak yetişir; bugün dünyanın birçok yerinde bulunur.

Halk arasında binbirdelik otu da denir. İngilizce adı olan “St. John’s wort”, bitkinin Vaftizci Yahya yortusuna denk gelen haziran sonunda çiçek açmasından gelir.

Bitkinin çiçekli üst kısımları kullanılır. Sarı kantaron Yunan, İslam ve Çin geleneksel tıbbında yaygın biçimde yer almış; depresyon, mide ülseri ve soğuk algınlığı için ve yaraların iyileşmesine yardımcı olarak kullanılmıştır.

Yüzyıllardır baş ağrısı, böbrek sorunları ve sinir rahatsızlıkları için de başvurulan sarı kantaron, bugün birçok Avrupa ülkesinde depresyon, kaygı ve uyku sorunları için kullanılır.

Sarı kantaronun faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Sarı kantaron en çok araştırılan bitkilerden biridir ve en güçlü kanıt hafif ve orta düzey depresyondadır. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), bitkisel ilaçlar için yayımladığı monografta sarı kantaronun kullanımını iki biçimde kabul eder:

• Köklü kullanım: etkisi ve güvenliği bilimsel çalışmalarla desteklenen kullanım. Sarı kantaron özütü için: hafif ve orta düzey depresif dönemler, hafif depresif bozuklukta kısa süreli kullanım.
• Geleneksel kullanım: uzun süreli kullanım deneyimine dayanan kullanım. Geçici zihinsel yorgunluk, hafif mide-bağırsak şikâyetleri, sinirsel huzursuzluk ve uykuya dalma güçlüğü; haricen hafif deri iltihabı ve küçük yaralar.

Depresyonda sarı kantaron

29 rastgele kontrollü çalışmayı (5.489 hasta) birleştiren 2008 tarihli Cochrane derlemesinde sarı kantaron özütleri, major depresyonu olan hastalarda plasebodan daha etkili ve standart antidepresanlar kadar etkili bulunmuştur. Yan etki nedeniyle çalışmayı bırakan hasta oranı da standart antidepresanlara göre daha düşüktü.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

27 çalışmayı (3.808 hasta) birleştiren 2017 tarihli bir analizde, hafif ve orta düzey depresyonda sarı kantaron, sık kullanılan bir antidepresan grubu olan SSRI’larla benzer yanıt ve iyileşme oranı göstermiş, daha az bırakılmıştır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Sarı kantaron depresyonda hekim takibiyle, tıbbi tedavinizi tamamlayan bir destek olarak planlanır.

Menopozda sarı kantaron

Menopozdaki kadınlarda yapılan çalışmaları birleştiren 2014 tarihli bir analizde sarı kantaron özütleri, tek başına ya da başka bitkilerle birlikte plasebodan daha etkili bulunmuş; yan etki sıklığı plaseboya yakın olmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Sarı kantaron nasıl kullanılır?

Sarı kantaron tablet, kapsül, sıvı özüt, çay, yağ ve krem biçiminde bulunur. Ağızdan alınan biçimler depresyon, yorgunluk ve mide şikâyetleri için; yağ ve sıvı hazırlıklar deriye sürülerek kullanılır.

Avrupa İlaç Ajansı’na göre depresyonda etkinin başlaması dört haftayı bulabilir; gelişme takip görüşmelerinde hekiminizle birlikte değerlendirilir. Sarı kantaron 18 yaşın altında ağızdan, 12 yaşın altında deriye kullanım için önerilmez. Kullanım sırasında yoğun güneş ve solaryumdan kaçınılır; açık tenli kişilerde deri güneşe karşı hassaslaşabilir.

Ürünler arasında içerik ve miktar bakımından fark olduğu için ürünü ve miktarı hekiminizle birlikte belirleyin. Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı ürünler kullanılır; ayrıntı için Fitoterapi nedir?

Sarı kantaron ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Sarı kantaron, ilaç kullanmayan yetişkinlerde ve hekiminizin uygun bulduğu ilaçlarla birlikte kullanılabilir; pek çok ilacın etkisini azaltabildiği için ilaç listeniz önce gözden geçirilir. Bitki, karaciğerde ve bağırsakta ilaçları işleyen bazı enzimleri (CYP3A4, CYP2C9 gibi) ve P-glikoprotein denen taşıyıcıyı hızlandırır; bu yüzden bazı ilaçların kandaki düzeyi düşer.

İlaç kullanmayan yetişkinlerde sarı kantaron 12 haftaya kadar kullanımda iyi tolere edilmiştir; bazı çalışmalar bir yıl ya da daha uzun kullanım bildirmiştir.

Sarı kantaronun ilaçlar üzerindeki etkisi bırakıldıktan sonra da bir süre sürer. Avrupa İlaç Ajansı’na göre hızlanan enzim etkinliği bir haftada normale döner; irinotekanın etkin yan ürününün kandaki düzeyi ise bırakıldıktan sonra üç haftaya kadar düşük kalabilir.

Sarı kantaronun deriye sürülerek kullanılan biçimleri için Avrupa İlaç Ajansı ilaç etkileşimi bildirmemiştir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Sarı kantaron kullanıyorsanız bunu her hekiminize ve eczacınıza söyleyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında sarı kantaron kullanılır mı?

Kemoterapi, radyoterapi ve hedefe yönelik kanser ilaçları sırasında sarı kantaron kullanılmaz; bu dönemde fitoterapi sertifikalı hekiminiz tedavinizle uyumlu başka bitkisel destekleri değerlendirir. Sarı kantaron kemoterapi ilaçlarının etkisini azaltabilir ve radyoterapi sırasında deri tepkilerini artırabilir.

MSK, sarı kantaronun ameliyattan ya da kemoterapiden en az bir hafta önce bırakılmasını önerir.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar. Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı? ve Radyoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Sarı kantaron pek çok ilacın etkisini azaltabilir; doğum kontrol hapı, kan sulandırıcı, antidepresan, bağışıklığı baskılayan ilaç, HIV ilacı ya da kanser ilacı kullanıyorsanız hekiminiz size başka bir destek seçer.
• Hamilelik ve emzirme döneminde, 18 yaşın altında ve bipolar bozukluk ya da şizofreni tanısında sarı kantaron kullanılmaz.
• Planlanmış bir ameliyattan ya da kemoterapiden en az bir hafta önce sarı kantaron bırakılır; bu zamanlamayı hekiminizle birlikte planlayabilirsiniz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.