Cüce palmiye (saw palmetto) nedir, ne işe yarar?

Saw palmetto nedir?

Saw palmetto (Serenoa repens), Batı Hint Adaları’nda ve Kuzey Amerika’nın güneydoğu kıyılarında yetişen, 2-3 metre boyunda, palmiyeye benzeyen küçük bir ağaçtır. Sağlık amacıyla meyveleri kullanılır. Türkçede cüce palmiye diye de anılır.

Bitkisel ilaç olarak saw palmetto meyvesi hekzan ya da alkolle işlenerek yumuşak kıvamlı bir özüte dönüştürülür. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında hekzan özütünün iltihabı azaltan, hücre çoğalmasını yavaşlatan ve erkeklik hormonunun etkisini azaltan özellikleri gösterilmiştir.

Saw palmettonun faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Saw palmetto en çok prostat büyümesine (iyi huylu prostat büyümesi) bağlı idrar yakınmaları için araştırılmıştır; özellikle hekzan özütüyle gece idrara kalkma ve idrar akımında olumlu sonuçlar alınmıştır.

Prostat büyümesine bağlı idrar yakınmaları

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), hekzanla hazırlanan saw palmetto özütünü prostat büyümesinin belirtilerinde, Avrupa Birliği’nde en az on yıllık kullanıma ve bilimsel çalışmalara dayanan köklü tıbbi kullanım olarak kabul eder. Alkolle hazırlanan özütü ise en az 30 yıllık kullanım geçmişine dayanarak geleneksel kullanım olarak kabul eder.

Hekzan özütüyle yapılan 15 rastgele kontrollü ve 12 gözlem çalışmasını, toplam 5.800 hastayı birleştiren bir analizde, özüt plaseboya göre gece idrara kalkma sayısını azaltmış ve idrar akımını artırmıştır. Aynı analizde özüt, idrar yakınmalarını hafifletmede tamsulosine ve kısa süreli kullanılan finasteride yakın sonuç vermiş; cinsel işlevi olumsuz etkilememiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

On iki rastgele kontrollü çalışmayı birleştiren başka bir analizde de hekzan özütü gece idrara kalkmayı azaltmış, idrar akımını artırmış ve iyi tolere edilmiştir. Farklı saw palmetto özütlerini bir arada değerlendiren 2023 tarihli Cochrane derlemesi ise tek başına kullanımda plaseboya göre belirgin bir fark bulmamıştır; özütler hazırlanış biçimine göre birbirinden farklıdır.

Saw palmetto nasıl kullanılır?

Saw palmetto ağızdan, çoğunlukla kapsül ya da tablet gibi katı biçimde kullanılır. Avrupa İlaç Ajansı’na göre uzun süreli kullanılabilir; yetişkin erkekler ve yaşlılar için uygundur. Saw palmetto genellikle iyi tolere edilir ve çalışmalarda üç yıla kadar kullanılmıştır.

Prostat yakınmaları başka hastalıkların da belirtisi olabileceğinden, saw palmettoya başlamadan önce yakınmalarınız hekim muayenesiyle değerlendirilir. Hangi özütün ne kadar süre kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verin; bu sayfada doz verilmez.

Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı bitkisel ürünler kullanılır; ayrıntılar için: Fitoterapi nedir?

Saw palmetto ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Saw palmetto, hekim eşliğinde pek çok ilaçla birlikte kullanılabilir; prostat ilacı tamsulosinle birlikte kullanıldığında ek yarar bildiren çalışmalar vardır. Hekiminiz şu ilaçları birlikte değerlendirir:

• Kan sulandırıcılar (varfarin vb.) ve kan pulcuğu ilaçları (klopidogrel vb.): Avrupa İlaç Ajansı varfarinle birlikte kullanımda kanın pıhtılaşma değerinin (INR) yükseldiği birkaç vaka bildirdiği için doz ve takip birlikte ayarlanır.
• Ağrı kesici iltihap ilaçları: Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nin önerisiyle birlikte kullanım hekiminizce değerlendirilir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında saw palmetto kullanılır mı?

Saw palmetto prostat kanseri için değil, prostat büyümesine bağlı idrar yakınmaları için araştırılmış bir bitkidir; kanser için tedavi görürken kullanımı kişiye göre planlanır. Büyük bir çalışmada saw palmettonun yüksek dozlarda bile PSA değerini plasebodan fazla düşürmediği görülmüştür.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Laboratuvar çalışmasında saw palmetto sağlıklı prostat hücrelerinin ışına duyarlılığını artırdığı için radyoterapi sırasında kullanımı, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.

İlgili sayfalar: Prostat kanseri ve Radyoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Kan sulandırıcı, kan pulcuğu ilacı ya da ağrı kesici iltihap ilacı kullanıyorsanız saw palmetto, doz ve takip ayarlanarak hekiminizle planlanır.
• Ameliyat ya da radyoterapi öncesinde saw palmetto kullanımı hekiminizle birlikte planlanır.
• Saw palmetto yetişkin erkekler için kullanılır; hamilelikte, emzirirken ve çocuklarda kullanılmaz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.