Adet düzensizliğine iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Adet düzensizliği nedir?

Bir adetin başlangıcından bir sonrakinin başlangıcına kadar geçen süre ortalama 28 gün kadardır; biraz kısa ya da uzun olabilir. Bu süre 21 günden kısa ya da 35 günden uzunsa adet düzensiz sayılır.

Düzensiz adet çoğu zaman bir sorun işareti değildir. Adetlerin ilk başladığı ergenlik yıllarında ve menopoza yaklaşırken daha sık görülür.

Nedenleri nelerdir?

Adet düzensizliğinin pek çok olası nedeni vardır. Sık görülenler şunlardır:

• Ergenlik ve menopoza geçiş dönemi (genellikle 45-55 yaş arası)
• Gebelik; geciken adet çoğu zaman gebeliğin ilk işaretidir
• Yalnızca progesteron içeren hap, iğne ya da rahim içi sistem gibi hormonlu doğum kontrol yöntemleri
• Çok kilo verme ya da alma
• Stres, kaygı ve aşırı egzersiz

Bazen polikistik over sendromu (PKOS) ya da tiroid sorunları gibi hastalıklar da adeti düzensizleştirebilir.

Şu durumlarda hekime görünmeniz önerilir: adetiniz düzensizse, 7 günden uzun sürüyorsa, iki adet arasında kanama oluyorsa, düzensiz adetle birlikte kilo artışı, yorgunluk, yüzde kıllanma ya da cilt değişiklikleri varsa ve gebe kalmakta zorlanıyorsanız.

Nasıl teşhis edilir?

İlk adım, adetlerinizin ne zaman başladığını bir uygulama ya da takvimle not etmektir. Adetin ilk günü döngünün birinci günü, bir sonraki adetten önceki gün de son günüdür.

Nedeni bulmak için tetkik gerekiyorsa aile hekiminiz sizi bir uzmana yönlendirebilir.

Tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Düzensiz adet her zaman tedavi gerektirmez; gerekiyorsa tedavi nedene göre seçilir.

Örneğin PKOS’ta kombine doğum kontrol hapı adetleri daha düzenli hâle getirebilir. Tiroid sorunları gibi başka hormon bozukluklarında ilaç tedavisi yardımcı olur. Gebe kalmakta zorlanılıyorsa ileri tetkik, hormon ilacı ya da doğurganlık tedavisi önerilebilir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Adetin nedeni belirlendikten sonra, adetle ilgili yakınmalarda araştırılmış bitkiler hekim izlemiyle ve tedavinizle uyumlu biçimde kullanıldığında şu katkıları sağlayabilir:

• Yaşam kalitesi: Hayıt, Orta Çağ’dan bu yana kadın hastalıklarında kullanılır; adet öncesi sinirlilik, baş ağrısı ve memede dolgunluk gibi yakınmaların hafiflemesine yardımcı olabilir (Avrupa İlaç Ajansı).
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: MSK’ye göre birkaç çalışma hayıtın ağrılı ve güç geçen adetlerde kullanımını destekler; PKOS’a bağlı düzensizlikte tarçın, küçük bir çalışmada adetlerin daha sık gelmesine yardımcı oldu.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Avrupa İlaç Ajansı, belirli bir hayıt özütünün adet öncesi sendromdaki kullanımını bilimsel çalışmalara dayanan köklü kullanım olarak, diğer hayıt hazırlıklarının adetten önceki hafif yakınmalardaki kullanımını da en az 30 yıllık geleneksel kullanım olarak kabul eder. Hekim bu ayrımı ve tarçın türünü göz önüne alarak ürünü seçer.
• Etkileşim kontrolü: Bitkisel ürünler bazı ilaçların etkisini azaltabilir ya da artırabilir. Doğum kontrol hapı, hormon ilaçları ya da Parkinson ve bazı psikiyatri ilaçları kullanıyorsanız hayıt ayrıca değerlendirilir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim tahlil ve ultrason sonuçlarınızı, adet takviminizi, ilaçlarınızı ve gebelik planınızı birlikte değerlendirir; adet düzeninizdeki değişiklikleri izler.

Adet düzensizliğinde hangi bitkiler araştırılmış?

Adetle ilgili yakınmalarda en çok hayıt, PKOS’a bağlı adet düzensizliğinde ise tarçın araştırılmıştır; ikisinde de olumlu sonuçlar alınmıştır.

Hayıt hakkında kaynaklar ne diyor?

Avrupa İlaç Ajansı’nın değerlendirdiği, 178 kadının katıldığı bir çalışmada, belirli bir hayıt özütü alan adet öncesi sendromlu kadınlarda sinirlilik, ruh hâli değişikliği, öfke, baş ağrısı ve memede dolgunluk gibi yakınmalar plasebo (etkisiz ilaç) alanlara göre daha çok azaldı.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH), birkaç çalışmanın hayıtın adet öncesi yakınmalara ve memede hassasiyete yardımcı olabileceğini düşündürdüğünü belirtir. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK) de birkaç çalışmanın ağrılı ve güç geçen adetlerde kullanımı desteklediğini yazar; bu çalışmalar başka hormon bozukluğu olmayan 20-40 yaş arası kadınlarla yapılmıştır.

Adet kanamasının miktarı üzerine yapılan çalışmaları birleştiren bir derlemede ise belirgin bir etki görülmedi.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Tarçın hakkında ne biliniyor?

PKOS’lu 45 kadınla yapılan bir çalışmada, 6 ay tarçın alanlarda adetler plasebo alanlara göre daha sık görüldü ve adet düzeni başlangıca göre iyileşme gösterdi.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Yemeklerde baharat olarak kullanılan tarçın miktarları büyük olasılıkla güvenlidir; büyük miktarlarda ve uzun süre kullanıldığında sindirim yakınmaları ya da alerji görülebilir.

Çin bitkisel karışımları hakkında ne biliniyor?

Cochrane’in 2021 tarihli derlemesi, gebe kalmakta zorlanan PKOS’lu kadınlarda Çin bitkisel karışımlarının yumurtlama ilacı klomifene eklenmesinin gebelik oranını artırabileceğini bildirir; derleme bu karışımların güvenliği hakkındaki bilginin yetersiz olduğunu da belirtir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebildiği için, hekiminiz kullandığınız ilaçları değerlendirdikten sonra tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi’ne (NCCIH) göre hayıt kısa süreli kullanımda genellikle iyi tolere edilir.

Hayıt; doğum kontrol hapı gibi hormon ilaçları, Parkinson ilaçları ve haloperidol gibi bazı psikiyatri ilaçlarıyla birlikte değerlendirilir, çünkü laboratuvar çalışmaları bu ilaçların etkisini değiştirebileceğini düşündürmektedir. Avrupa İlaç Ajansı, hipofiz bezi hastalığı geçirmiş ya da östrojene duyarlı kanseri olan kadınların hayıt kullanmadan önce hekime danışmasını önerir.

Hayıt kullanırken adet düzeninizdeki değişiklikler takipte hekiminizle birlikte değerlendirilir. Tarçında ise karaciğer hastalığı olanlar için kumarin içeren Cassia türü yerine uygun ürün seçilir.

Ayrıntılı bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• Adet gecikmesinde önce gebelik ihtimali değerlendirilir; hayıt gebelikte ve emzirirken önerilmez.
• Hormona duyarlı bir hastalığınız (meme, rahim ya da yumurtalık kanseri gibi) ya da hipofiz bezi hastalığınız varsa hayıtı hekiminizle birlikte değerlendirin.
• Karaciğer hastalığınız varsa tarçın ürününün türü ve süresi hekiminizle belirlenir.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Adet düzensizliğinin nedeni araştırıldıktan sonra bitkisel bir destek düşünüyorsanız, başlamadan önce başvurabilirsiniz. Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir; kadın hastalıkları hekiminizin önerdiği izlem ve tedavi sürer.

Fitoterapi sertifikalı hekim; tahlil ve ultrason sonuçlarınızı, adet takviminizi ve kullandığınız bütün ilaçları birlikte değerlendirir. Gebelik planınızı ve doğum kontrol yönteminizi de göz önüne alır. Kullandığınız her ürünü, ne sıklıkla aldığınızla birlikte yazılı bir liste olarak götürün.

Fitoterapinin ne olduğu hakkında: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu