Keten tohumu nedir, ne işe yarar?

Keten tohumu nedir?

Keten tohumu, keten bitkisinin (Linum usitatissimum) kurutulmuş olgun tohumudur. Keten, ilk olarak Orta Doğu çevresinde yetiştirilmiş; eski Mısır’da kumaş yapımında, eski Yunan’da müshil olarak kullanılmıştır.

Keten tohumu lif, müsilaj denen ve suyla şişen bir madde, omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit (ALA) ve östrojene benzer zayıf etki gösteren lignanlar içerir. Müsilaj bağırsakta suyu tutarak jel oluşturur; dışkı yumuşar ve bağırsaktan daha kolay geçer.

Keten tohumunun faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Keten tohumu en çok kabızlık, tansiyon ve kolesterol için araştırılmıştır. Kabızlıktaki kullanımı Avrupa İlaç Ajansı’nca klinik çalışmalara dayanarak kabul edilir.

Kabızlık ve mide-bağırsak rahatsızlığı

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), keten tohumunun alışkanlık hâline gelmiş kabızlığı azalttığını gösteren klinik çalışmalara dayanarak bu kullanımı kabul eder. Hafif mide-bağırsak rahatsızlığında ise en az 30 yıllık güvenli kullanım geçmişine dayanan geleneksel kullanımını kabul eder; müsilajın sindirim kanalının yüzeyini kaplayarak koruduğu düşünülür.

Kabızlığı olan 77 tip 2 diyabetli kişide yapılan bir çalışmada, 12 hafta keten tohumlu kurabiye yiyenlerde kabızlık belirtileri, açlık kan şekeri, kilo ve kolesterol plaseboya göre daha çok azalmıştır.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Tansiyon ve kolesterol

14 çalışmayı birleştiren bir analizde keten tohumu büyük tansiyonu ortalama 1,8 mmHg, küçük tansiyonu 1,6 mmHg düşürmüştür. Küçük tansiyondaki düşüş, bütün tohum kullanıldığında ve kullanım 12 haftayı geçtiğinde daha belirgin olmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

28 çalışmayı birleştiren bir başka analizde bütün keten tohumu ve lignan takviyesi toplam ve LDL kolesterolü düşürmüştür; keten tohumu yağında bu etki görülmemiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Size uygun biçim ve süre hekim eşliğinde, ilaçlarınızla uyumlu biçimde belirlenir.

Keten tohumu nasıl kullanılır?

Keten tohumu bütün ya da ezilmiş olarak su, süt ya da meyve suyu gibi bol sıvıyla ağızdan alınır. Tohum suda bekletilerek hazırlanan kıvamlı içecek (müsilaj) biçiminde de kullanılır. Keten tohumu yağı ve lignan özütü içeren takviyeler de vardır.

Avrupa İlaç Ajansı’na göre keten tohumu gün içinde, yatmadan hemen önce değil, bol sıvıyla alınır. Kabızlıktaki etkisi genellikle 12-24 saat içinde başlar. NCCIH’ye göre çiğ ya da olgunlaşmamış tohum yerine olgun tohum kullanılır.

Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı bitkisel ürünler kullanılır; ayrıntılar için: Fitoterapi nedir?

Keten tohumu ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Evet, aradaki süre ayarlanarak kullanılabilir. Keten tohumu aynı anda alınan ilaçların bağırsaktan emilimini geciktirebildiği için Avrupa İlaç Ajansı’na göre keten tohumu ile diğer ilaçlar arasında en az yarım ile bir saat bırakılır.

• Bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar (opioid ağrı kesiciler, loperamid): Bağırsak geçişi yavaşlayabildiği için birlikte kullanım hekim gözetiminde planlanır.
• Kan sulandırıcılar ve kan pulcuğu ilaçları: NCCIH kuramsal bir etkileşim olabileceğini belirttiği için hekiminiz takibi buna göre planlar.
• Kalın bağırsak filmi (çift kontrastlı baryumlu lavman): Keten tohumu sonucu etkileyebileceği için tetkikten önce keten tohumu kullandığınızı hekiminizle paylaşın.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi

Keten tohumu kimler için uygundur?

Keten tohumu, alışkanlık hâline gelmiş kabızlığı olan ya da dışkının yumuşak olması istenen 12 yaş ve üzerindeki kişilerde kullanılır. En sık görülen şikâyet gazdır.

Yutma güçlüğü ya da boğaz sorunu, yemek borusu hastalığı, bağırsak daralması, tıkanması ya da felci olanlarda keten tohumu kullanılmaz. Avrupa İlaç Ajansı hamilelikte ve emzirme döneminde keten tohumunu önermez; yaşlı ve güçsüz kişilerde hekim gözetiminde kullanılır. İki haftadan uzun süren dışkılama değişikliği ya da makattan kanama hekim tarafından değerlendirilir.

Ayrıntılı bilgi: Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında kullanılır mı?

Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar. Keten tohumu en çok meme kanseri açısından araştırılmıştır.

Yeni meme kanseri tanısı almış, menopoz sonrasındaki 32 kadında yapılan bir çalışmada, ameliyata kadar her gün keten tohumlu kek yiyenlerde tümör hücrelerinin çoğalma hızını gösteren belirteç azalmış, tümör hücrelerinin programlı yıkımı (apoptoz) artmıştır.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında keten tohumunun meme kanseri hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını baskılayabildiği görülmüştür; insanlarda araştırılmaya devam ediyor.

Kanıt türü: hayvan çalışması

Avrupa İlaç Ajansı, uzun süreli kullanımda östrojen benzeri etki gösterebileceği için keten tohumunu hormona duyarlı tümörü olan kadınlarda önermez. Bu yüzden meme kanseri gibi hormona duyarlı kanserlerde keten tohumu, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır.

İlgili sayfalar: Meme kanseri ve Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Yutma güçlüğü, yemek borusu hastalığı, bağırsak daralması ya da tıkanıklığı varsa keten tohumu kullanılmaz.
• Hormona duyarlı bir tümörünüz varsa, hamileyseniz ya da emziriyorsanız keten tohumu hekiminizle birlikte değerlendirilir.
• Keten tohumu ile diğer ilaçlarınız arasında en az yarım ile bir saat bırakılır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Uzun süren kabızlık, tansiyon, kolesterol ya da şeker için ilaç kullanıyor ve keten tohumu düşünüyorsanız, başlamadan önce başvurabilirsiniz.

Görüşmede kullandığınız ilaçlar ve tahlilleriniz birlikte değerlendirilir, ilaçlarla arasındaki süre ve olası etkileşimler kontrol edilir, size uygun bir plan hazırlanır. Raporlarınızla yüz yüze ya da online görüşmeye gelebilirsiniz.