Polikistik overe iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Polikistik over sendromu (PKOS) nedir?

Polikistik over sendromu, erkeklik hormonlarının (androjenlerin) normalden yüksek olduğu yaygın bir hormon bozukluğudur. Adet düzensizliğine, yumurtlama sorununa, kısırlığa, yüzde ve vücutta kıllanmaya ya da sivilceye yol açabilir.

Üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10-13’ünü etkilediği, bunların yüzde 70’e varan kısmının tanı almadığı tahmin edilir. Aynı zamanda süreğen bir metabolizma sorunudur; insülin direnci, tip 2 diyabet ve şişmanlıkla ilişkilidir.

Nedeni bilinmemektedir; ailesinde PKOS ya da tip 2 diyabet olanlarda daha sık görülür. İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti NHS, bu duruma artık “polyendokrin metabolik over sendromu (PMOS)” adını veriyor.

Polikistik over sendromunun belirtileri nelerdir?

En sık belirtiler düzensiz ya da seyrek adet, gebe kalmakta güçlük, kıllanma ya da saç dökülmesi, yağlı cilt ve sivilcedir.

Kilo alma ya da kilo vermekte güçlük, çok yorgun hissetme, boyun ve koltuk altında koyu renkli kalın deri, depresyon ya da kaygı da görülebilir. Belirtiler hafif ya da ağır olabilir, hiç belirti olmayabilir.

Sendrom tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kalp-damar hastalığı, karaciğer yağlanması ve rahim kanseriyle ilişkili olabilir; düzenli kontrol bunların olasılığını azaltmaya yardım eder.

Polikistik over sendromu nasıl teşhis edilir?

Tanı için, benzer belirtilere yol açan başka nedenler dışlandıktan sonra şu üç bulgudan en az ikisi aranır: erkeklik hormonu fazlalığının belirtileri ya da kanda yüksek testosteron, düzensiz ya da hiç olmayan adet ve ultrasonda polikistik görünümlü yumurtalıklar.

Yani tanı için yumurtalıkta kist görülmesi gerekmez. 2023 uluslararası kılavuzu, yetişkinlerde ultrason yerine AMH hormonunun ölçülmesini de kabul eder. Kan testleriyle hormon düzeylerine ve insülin direncine bakılır; ultrason yalnızca 18 yaşın üzerindekilere yapılır.

Polikistik over sendromunun tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Kalıcı bir çaresi yoktur; tedavi belirtileri azaltmayı, doğurganlığa yardım etmeyi ve uzun vadede sağlığı korumayı amaçlar.

Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket, kilo verilmese bile her kadın için önemlidir. Adet düzensizliği için doğum kontrol hapı ya da rahim içi hormonlu araç, kıllanma için spironolakton gibi ilaçlar, kilo ve yorgunluk için metformin kullanılabilir.

Yumurtlama olmadığı için gebe kalamayan kadınlarda kılavuzun ilk önerdiği ilaç letrozoldür. Gonadotropinler ya da yumurtalık cerrahisi ikinci basamakta, tüp bebek ise üçüncü basamakta yer alır.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket her kadın için temel olmaya devam eder; fitoterapi bu planın ve hekiminizin önerdiği tedavinin yanında, insülin direnci ve erkeklik hormonları gibi belirli sorunlarda araştırılmış bitkilerle destek sağlar:

• Yaşam kalitesi: Kıllanma ve seyrek adet günlük hayatı zorlaştıran şikâyetlerdir; yeşil nane çayı kadınların kendi değerlendirdiği kıllanmayı azaltmış, küçük bir ön çalışmada tarçın alanlarda adetler daha sık görülmüştür.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Tarçın, kontrollü çalışmalarda insülin direncinin ve açlık kan şekerinin düzelmesine yardımcı olmuştur; on iki çalışmalık bir analizde berberin testosteronu ve kolesterolü düşürmüştür.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Bazı tarçın ürünlerinde kumarin yüksek olduğu için hekim ürünün içeriğini değerlendirir. Berberin gebelikte ve emzirirken önerilmez; gebelik planınız ürün seçiminde göz önünde tutulur.
• Etkileşim kontrolü: Uluslararası kılavuz, inositol ya da başka tamamlayıcı ürün kullanan kadınların bunu sağlık çalışanına söylemesini önerir. Berberin bazı ilaçların vücutta işlenmesini değiştirebilir; tarçın da statinlerle birlikte değerlendirilir. Hekim, metformin, doğum kontrol hapı ya da letrozol gibi ilaçlarla her ürünün uygunluğunu değerlendirir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim hormon ve şeker tahlillerinizi, ultrason raporlarınızı, ilaçlarınızı ve gebelik planınızı birlikte değerlendirir; destek sürerken şeker tahlilleriniz izlenir.

Polikistik over sendromunda hangi bitkiler araştırılmış?

PKOS’ta en çok tarçın, yeşil nane ve berberin araştırılmıştır; insülin direnci, adet düzeni, erkeklik hormonları ve kolesterol üzerinde olumlu sonuçlar alınmıştır.

Tarçın

PKOS tanılı 66 kadınla yapılan bir çalışmada 12 hafta tarçın tozu kapsülü plaseboyla (etkisiz ilaç) karşılaştırıldı. Tarçın grubunda açlık insülini ve insülin direnci azaldı.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

On iki çalışmayı birleştiren bir analizde tarçın; kiloda küçük bir azalma, insülin direncinde ve açlık kan şekerinde düzelme ile ilişkili bulundu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

PKOS’lu 45 kadınla yapılan bir ön çalışmada, 6 ay tarçın alanlarda adetler plasebo alanlara göre daha sık görüldü; bu bulgu tarçının adet düzenine destek olabileceğini düşündürmektedir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Yeşil nane çayı

42 PKOS hastasıyla yapılan bir çalışmada günde iki kez yeşil nane çayı, bir ay boyunca başka bir bitki çayıyla karşılaştırıldı. Nane grubunda testosteron düştü ve kadınların kendi değerlendirdiği kıllanma derecesi azaldı.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Berberin

On iki çalışmayı birleştiren bir analizde berberin testosteronu ve kolesterolü düşürdü. Gebelik amacıyla ise kılavuzun ilk önerdiği ilaç olan letrozol, canlı doğum oranında berberinden daha başarılı bulundu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Çin bitkisel karışımları ve inositol

Gebe kalamayan PKOS hastalarında Çin bitkisel karışımlarını inceleyen Cochrane derlemesi, karışımlar yumurtlama ilacı klomifene eklendiğinde gebelik oranının artabileceğini bildirdi. Ayrıntılar: Kısırlığa iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

İnositol bitki değil, takviye olarak kullanılan bir maddedir. Uluslararası kılavuz, kişinin tercihine göre düşünülebileceğini söyler; tüp bebek öncesi kullanımını inceleyen Cochrane derlemesi ise gebelik üzerindeki etkisini belirsiz buldu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler PKOS ilaçlarıyla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler, hekiminiz metformin, doğum kontrol hapı ya da letrozol gibi ilaçlarınızı değerlendirdikten sonra tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. Uluslararası kılavuz da tamamlayıcı ürün kullanan kadınların bunu sağlık çalışanıyla paylaşmasını önerir.

Berberin, karaciğerde ilaçları işleyen bazı enzimlerin çalışmasını azalttığı için diğer ilaçlarınızla birlikte planlanır. Tarçın statinlerle birlikte kullanıldığında karaciğer iltihabı bildirildiğinden, statin kullananlarda hekiminiz uygun seçeneği belirler.

Ayrıntılar: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Güvenlik ve yan etkiler

Kimler dikkat etmeli?

• Gebelik planlıyorsanız, gebeyseniz ya da emziriyorsanız berberin önerilmez.
• Kolesterol için statin kullanıyorsanız tarçın takviyesi hekiminizle birlikte değerlendirilir.
• Metformin, letrozol ya da doğum kontrol hapı kullanıyorsanız kullandığınız her ürünü hekiminizle paylaşmanız, planın uyumlu yürümesini sağlar.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Kadın doğum ya da endokrinoloji hekiminizin planladığı tedaviye ek olarak bitkisel bir destek düşünüyorsanız, başlamadan önce başvurabilirsiniz.

Görüşmede hormon ve şeker tahlilleri, ultrason raporları ve kullandığınız ilaçlar birlikte değerlendirilir. Hangi ürünün size uygun olduğu, ilaçlarınızla ve gebelik planınızla uyumu birlikte gözden geçirilir. Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu