Kısaca
- 4-12 yaş çocuklarda bir çalışmada ekinezya solunum yolu enfeksiyonlarını ve antibiyotik kullanımını azalttı.
- Avrupa İlaç Ajansı, ekinezyanın küçük yüzeysel yaralara sürülmesini geleneksel kullanım olarak kabul eder.
- Fitoterapi sertifikalı hekim, size uygun desteği tedavinizle uyumlu biçimde planlar.
Bu sayfada
Ekinezya nedir?
Ekinezya, ayçiçeği ve papatyayla aynı aileden, Kuzey Amerika kökenli çok yıllık bir bitkidir. En çok kullanılan türleri Echinacea purpurea, Echinacea angustifolia ve Echinacea pallida’dır.
Kuzey Amerika yerlileri Echinacea purpurea’yı solunum yolu enfeksiyonları, diş ağrısı ve yılan sokması için kullanmıştır. Bugün ekinezya en çok soğuk algınlığı ve diğer solunum yolu enfeksiyonları için kullanılır.
Ekinezyanın faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?
Ekinezya en çok soğuk algınlığı ve üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunma için araştırılmıştır; bu alanda olumlu sonuçlar alınmıştır.
| Kullanım | Araştırmalar ne gösteriyor? |
|---|---|
| Soğuk algınlığından korunma ve başlangıcında kısa süreli kullanım | Avrupa İlaç Ajansı kabul eder (köklü tıbbi kullanım) |
| Üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunma | Enfeksiyonlar daha seyrek görüldü (meta-analiz) |
| Tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları | Tekrarlama riski ve zatürre, orta kulak iltihabı gibi komplikasyonlar azaldı (meta-analiz) |
| Çocuklarda solunum yolu enfeksiyonları | Enfeksiyonlar ve antibiyotik kullanımı azaldı (rastgele kontrollü çalışma) |
| Küçük yüzeysel yaralar (deriye sürülerek) | Avrupa İlaç Ajansı kabul eder (geleneksel kullanım) |
Soğuk algınlığı ve solunum yolu enfeksiyonları
Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), Echinacea purpurea otundan hazırlanan ilaçların soğuk algınlığında kısa süreli kullanılmasını, Avrupa’da en az 10 yıllık tıbbi kullanıma dayanarak kabul eder. Yetişkinlerde yapılan çalışmalarda, ilk belirtilerde başlandığında yarar görülmüştür.
Rastgele kontrollü çalışmaları birleştiren 2019 tarihli bir analizde ekinezya kullananlarda üst solunum yolu enfeksiyonları daha seyrek görülmüştür. Altı çalışmayı (2.458 kişi) birleştiren bir başka analizde tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonlarının ve bunlara bağlı komplikasyonların riski azalmıştır.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Cochrane derlemesi de korunmada bazı ürünlerle yarar olabileceğini belirtir; soğuk algınlığının süresi üzerindeki etkisi ise açık değildir.
Çocuklarda
4-12 yaş arası yaklaşık 200 çocukta yapılan bir çalışmada, dört ay boyunca ekinezya alan çocuklarda solunum yolu enfeksiyonları, bunlara bağlı komplikasyonlar ve antibiyotik kullanımı, C vitamini alan çocuklara göre daha az görülmüştür.
Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma
Ekinezya nasıl kullanılır?
Ekinezya, bitkinin toprak üstü kısımlarından ya da kökünden hazırlanan sıvı özüt, tablet, kapsül ve çay biçiminde ağızdan kullanılır. Deriye sürülen krem ve merhemleri de vardır. Avrupa İlaç Ajansı’na göre soğuk algınlığında ilk belirtilerde başlanır ve en fazla 10 gün kullanılır.
Ekinezya ürünleri kullanılan tür, bitki kısmı ve hazırlanış biçimine göre birbirinden çok farklıdır; ürün hekiminizle birlikte belirlenir. Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılmış bitkisel ürünler kullanılır; ayrıntı için Fitoterapi nedir?
Ekinezya ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?
Çoğu durumda hekim eşliğinde kullanılabilir. Avrupa İlaç Ajansı’nın monografında bildirilmiş bir etkileşim yoktur; Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nin belirttiği şu noktalara hekiminiz dikkat eder:
- Bağışıklığı baskılayan ilaçlar (takrolimus, siklosporin): Ekinezya bu ilaçların etkisine karşı koyabildiği için bu ilaçlarla birlikte kullanılmaz.
- Bazı kemoterapi ilaçları: Etoposit ile birlikte kullanan bir hastada kan pulcuklarında düşme bildirildiği için kemoterapi sırasında kullanım, tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte değerlendirilir.
- Karaciğerde işlenen ilaçlar: Ekinezya ilaçları işleyen CYP3A4 gibi enzimleri etkileyebildiği için hekiminiz ilaç listenizi buna göre değerlendirir.
Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi
Ekinezya kimler için uygundur?
Ekinezya, soğuk algınlığından korunmak ve soğuk algınlığının başlangıcında kısa süreli kullanım için 12 yaş ve üzerindekilerde kabul edilen bir bitkidir. Görülen şikâyetler çoğunlukla karın ağrısı ve bulantı gibi hafif sindirim şikâyetleridir.
Papatya ailesindeki (Asteraceae) bitkilere alerjisi olanlarda ekinezya kullanılmaz. Avrupa İlaç Ajansı; ilerleyici sistemik hastalıklarda, otoimmün hastalıklarda, bağışıklık yetmezliğinde, bağışıklığı baskılayan tedavi alanlarda ve akyuvar hastalıklarında ekinezyayı önermez. Hamilelikte ve emzirme döneminde hekim önermedikçe kullanılmaz.
Ayrıntılı bilgi: Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı
Kanser tedavisi sırasında ekinezya kullanılır mı?
Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar. Ekinezya bazı kanser ilaçlarının vücutta işlenmesini değiştirebildiği için kemoterapi sırasında kullanımı, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.
Laboratuvar çalışmalarında ekinezya özütü ve içindeki sikorik asit, kolon kanseri hücreleri üzerinde dikkat çekici sonuçlar vermiştir; insanlarda araştırılmaya devam ediyor.
Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)
Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır. Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?
Kimler dikkat etmeli?
- Papatya ailesindeki bitkilere (krizantem, kadife çiçeği, papatya) alerjiniz, astımınız ya da alerjik yapınız varsa ekinezya hekiminizle birlikte değerlendirilir.
- Romatoid artrit, lupus gibi otoimmün hastalığınız, bağışıklık yetmezliğiniz ya da kan hücresi hastalığınız varsa veya bağışıklığı baskılayan ilaç kullanıyorsanız ekinezya kullanılmaz.
- Kemoterapi alıyorsanız, hamileyseniz ya da emziriyorsanız ekinezya hekiminizle birlikte planlanır.
- Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.
Sık sorulan sorular
Ekinezya soğuk algınlığına iyi gelir mi?
Soğuk algınlığından korunmada yararlı olabilir. Avrupa İlaç Ajansı ekinezya otundan hazırlanan ilaçların soğuk algınlığında kısa süreli kullanımını kabul eder; çalışmaları birleştiren analizlerde ekinezya kullananlarda üst solunum yolu enfeksiyonları daha seyrek görülmüştür. Yetişkin çalışmalarında yarar, ilk belirtilerde başlandığında görülmüştür; şikâyetler 10 günden uzun sürerse ya da ateş yükselirse hekiminiz durumu değerlendirir.
Ekinezya ne kadar süre kullanılır?
Soğuk algınlığında kısa süreli kullanılır. Avrupa İlaç Ajansı'na göre ekinezya ilk belirtilerde başlanarak en fazla 10 gün kullanılır. Süre ve ürün, kullandığınız ilaçları bilen hekiminizle birlikte belirlenir.
Ekinezya çocuklara verilir mi?
Ekinezya çocuklarda da araştırılmıştır; 4-12 yaş çocuklarda yapılan bir çalışmada solunum yolu enfeksiyonlarını ve antibiyotik kullanımını azaltmıştır. Avrupa İlaç Ajansı'nın kabul ettiği kullanım 12 yaş ve üzeri içindir; daha küçük çocuklarda ekinezyayı çocuk doktorunuz değerlendirir.
Bu konuda Dr. Hakan Özkul'a nasıl danışabilirim?
Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir. Görüşmeye son raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçlarla bitkisel ürünlerin listesini getirin; size özel bir fitoterapi planı hazırlanır. Randevu sayfasından randevu alabilir ya da bu sayfanın sonundaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Bu konuda hekimle görüşmek ister misiniz?
Görüşmede Dr. Hakan Özkul raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir. Bitkisel desteğin tedavinizle uyumunu gözden geçirir ve size özel bir fitoterapi planı hazırlar; önerilen ürünler ruhsatlı ürünler arasından seçilir. Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir.
Görüşmeye gelirken yanınıza alın:
- son raporlarınız ve tahlil sonuçlarınız,
- kullandığınız ilaçların listesi,
- kullandığınız bitkisel ürünler ve takviyeler.
Raporlarınızla birlikte randevu alabilir ya da aşağıdaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Kaynaklar
- Echinaceae purpureae herba (bitkisel tıbbi ürün özeti ve AB bitkisel monografı). Avrupa İlaç Ajansı (EMA), 2015. (ema.europa.eu)
- Echinacea: Usefulness and Safety. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH), 2024. (nccih.nih.gov)
- Echinacea (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK), 2023. (mskcc.org)
- Karsch-Völk M ve ark. Echinacea for preventing and treating the common cold. Cochrane Database Syst Rev 2014. Cochrane (PubMed kaydı), 2014. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- David S, Cunningham R. Echinacea for the prevention and treatment of upper respiratory tract infections: A systematic review and meta-analysis. Complement Ther Med 2019. PubMed kaydı, 2019. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Schapowal A ve ark. Echinacea reduces the risk of recurrent respiratory tract infections and complications: a meta-analysis of randomized controlled trials. Adv Ther 2015. PubMed kaydı, 2015. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Ogal M ve ark. Echinacea reduces antibiotic usage in children through respiratory tract infection prevention: a randomized, blinded, controlled clinical trial. Eur J Med Res 2021. PubMed kaydı, 2021. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Resmî Gazete, 28 Nisan 2026, sayı 33237), Madde 14. T.C. Sağlık Bakanlığı, 2026. (resmigazete.gov.tr)
Görsel: Diego Delso, CC BY-SA 3.0
