Papatya nedir, ne işe yarar?

Papatya nedir?

Papatya, çiçekleri sağlık amacıyla kullanılan, papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir bitkidir. Bu sayfada anlatılan tür Alman papatyasıdır (Matricaria recutita); Roma papatyası ayrı bir bitkidir.

Papatya eski Çin, Mısır, Yunan ve Roma’da ilaç olarak kullanılmıştır. Bugün en çok hazımsızlık, soğuk algınlığı, kaygı ve uykusuzluk için çay olarak içilir; deri şikâyetlerinde ve ağız gargarası olarak da kullanılır.

Laboratuvar çalışmalarında papatyanın iltihabı azaltıcı ve antioksidan etkileri gösterilmiştir.

Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)

Papatyanın faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Papatya, Avrupa İlaç Ajansı’nın geleneksel kullanımını kabul ettiği bir bitkidir; kaygı, uyku ve kanserde ışın ya da ilaç tedavisine bağlı ağız yaralarında da olumlu sonuçlar alınmıştır.

Geleneksel kullanım

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), papatya çiçeğinin en az 30 yıllık güvenli kullanımına dayanarak beş alanda geleneksel kullanımını kabul eder: hafif mide-bağırsak şikâyetleri, soğuk algınlığı belirtileri, ağız ve boğazdaki küçük yara ve iltihaplar, makat ve genital bölgedeki tahrişler (hekim başka bir hastalığı dışladıktan sonra) ve güneş yanığı gibi hafif deri iltihapları.

Kaygı ve uyku

Hafif ve orta düzeyde yaygın kaygı bozukluğu olan 57 kişide yapılan çalışmada ve orta-ağır kaygı bozukluğu olan kişilerde yapılan uzun süreli bir çalışmada, papatya özütü kaygı belirtilerini plaseboya göre daha fazla azaltmıştır. Uzun süreli çalışmada yan etkiler plaseboyla benzer ve az bulunmuştur.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

12 çalışmayı inceleyen 2019 tarihli bir analizde papatya uyku kalitesini ve yaygın kaygı bozukluğunun belirtilerini olumlu etkilemiştir. Yaşlılarda yapılan bir çalışmada da dört hafta papatya özütü alanların uyku kalitesi daha iyi bulunmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Papatya nasıl kullanılır?

Papatya çiçeği en çok çay olarak içilir. Ayrıca sıvı özüt, kapsül, ağız gargarası, krem ve merhem biçiminde kullanılır; buhar solumasında ve banyo suyuna katılarak da kullanılabilir. Avrupa İlaç Ajansı, şikâyetler bir haftadan uzun sürerse hekime başvurulmasını önerir.

Çay ile özüt ve kapsüller aynı şey değildir; araştırmaların bir kısmı özütlerle yapılmıştır. Ürünü hekiminizle birlikte belirleyin. Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı bitkisel ürünler ve tıbbi bitki çayları kullanılır; ayrıntı için Fitoterapi nedir?

Papatya ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Papatya, hekim eşliğinde pek çok tedaviyle birlikte kullanılabilir. Papatya bazı ilaçların etkisini artırabildiği için NCCIH ve Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nin andığı şu ilaçlar birlikte değerlendirilir:

• Kan sulandırıcılar (varfarin vb.): Kan sulandırıcıyla birlikte doz ve takip ayarlanır.
• Siklosporin (bağışıklığı baskılayan ilaç): İlacın kandaki düzeyi yükselebileceği için takipte izlenir.
• Sakinleştiriciler: Papatya bu ilaçların etkisini artırabilir.
• Doğum kontrol hapları: Ön çalışmalara göre papatya bu ilaçların etkisini azaltabilir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında papatya kullanılır mı?

Hekim eşliğinde, yan etkilerin hafifletilmesi için kullanılabilir; papatya özellikle ağız yaralarında araştırılmıştır. NCCIH, küçük çalışmalarda papatyalı gargaraların ışın tedavisi, kemoterapi ve kök hücre transplantasyonunun yol açtığı ağız yaralarında yararlı olabileceğini belirtir.

Altı rastgele kontrollü çalışmayı inceleyen bir derlemede, ağıza uygulanan papatya çalışmaların dördünde ağız yaralarını önlemede ya da hafifletmede etkili bulunmuştur. 18 çalışmayı inceleyen 2023 tarihli bir başka derlemede papatya, kanser hastalarında ağız yaralarını, deri sorunlarını ve kusmayı azaltmış, iştahı ve yaşam kalitesini artırmıştır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Papatya östrojene benzer etki gösterebildiği için östrojene duyarlı meme ya da rahim kanserinde ve kan sulandırıcı kullanılırken papatya ürünleri, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar. Ayrıntılar: Kanserde belirtilere bitkisel destek ve Radyoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Ambrozya, krizantem, kadife çiçeği gibi papatya ailesinden bitkilere ya da pelin poleni alerjiniz varsa hekiminiz size papatya dışında bir bitki seçer.
• Kan sulandırıcı, siklosporin, sakinleştirici ya da doğum kontrol hapı kullanıyorsanız papatya ürünleri bu ilaçlarla birlikte değerlendirilir.
• Östrojene duyarlı meme ya da rahim kanseri geçirdiyseniz, hamilelik ve emzirme döneminde papatya özütleri hekiminizle planlanır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.