Şeker hastalığına iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Şeker hastalığı nedir?

Şeker hastalığı (diyabet), kandaki şeker (glikoz) düzeyinin fazla yükselmesine yol açan bir hastalıktır. Vücut insülin hormonunu yeterince üretmez ya da üretilen insülin iyi çalışmaz; bu ikinci duruma insülin direnci denir.

İnsülin, vücudun kandaki şekeri enerji için kullanmasını sağlar. Tip 1 diyabet çoğunlukla bağışıklık sisteminin bir sorunundan kaynaklanır. Tip 2 diyabet kilo, yaş, etnik köken ve ailede diyabet bulunmasıyla ilişkilidir.

Şeker hastalarının %95’ten fazlası tip 2 diyabetlidir. Kan şekeri uzun süre yüksek kaldığında başta sinirler ve damarlar olmak üzere kalbi, gözleri ve böbrekleri etkileyebilir; düzenli takip bu yüzden önemlidir.

Şeker hastalığının belirtileri nelerdir?

En sık belirtiler sürekli susama, her zamankinden sık idrara çıkma, çok yorgun hissetme ve istemeden kilo vermedir. Bulanık görme, yaraların geç kapanması, genital bölgede kaşıntı ya da tekrarlayan mantar enfeksiyonu da görülebilir.

Herkeste belirti olmaz. Tip 2 diyabette belirtiler hafif olabilir ve fark edilmeleri yıllar sürebilir.

Anne, baba ya da kardeşinizde diyabet varsa, fazla kilonuz varsa, az hareket ediyorsanız ya da yüksek tansiyonunuz varsa, belirtiniz olmasa da kontrol olun.

Şeker hastalığı nasıl teşhis edilir?

Kan şekerinin ne kadar yüksek olduğunu ölçen bir kan testiyle. Testler hastalığın tip 1 mi tip 2 mi olduğunu da gösterir.

Tanıdan sonra son birkaç ayın ortalama şekerini gösteren HbA1c testi 3-6 ayda bir yapılır; ayaklar, gözler, böbrekler, tansiyon ve kolesterol de belirli aralıklarla kontrol edilir.

Şeker hastalığının tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, diyabetin türüne göre değişir. Tip 1 diyabette ömür boyu insülin kullanılır ve kan şekeri düzenli ölçülür. Tip 1 diyabetli kişiler için insülin yaşamsaldır.

Tip 2 diyabette tedavi sağlıklı beslenme, haftaya yayılmış en az 2,5 saat yürüyüş gibi hareket ve gerekiyorsa kilo vermeyle başlar. Bu değişiklikler bazı kişilerde kan şekerini normal düzeye indirip hastalığı durdurabilir; buna remisyon denir.

İlaç gerektiğinde çoğunlukla metformin ve SGLT2 inhibitörü denen bir ilaç birlikte başlanır. Kalp hastalığı ya da obezite varsa haftada bir iğneyle yapılan GLP-1 agonistleri, diğer ilaçlar yetmezse insülin kullanılabilir.

Şeker ilacı kullanırken kusma, ishal ya da yüksek ateş olursa hekiminize başvurun. Hekiminiz söylemedikçe ilacınızı kesmeyin.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Şeker hastalığında fitoterapi, beslenme, hareket ve ilaç tedavisine eşlik eden, tedaviyi tamamlayıcı bir destek sağlar.

• Yaşam kalitesi: Berberinin kan şekeri ve kan yağları üzerindeki olası yararı (46 çalışmayı inceleyen 2021 derlemesi), beslenme ve hareket gibi yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte düşünülür.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Araştırmalar olumlu sonuçlar göstermektedir: çemen otu diyabetlilerde açlık ve tokluk kan şekerini ve HbA1c’yi, tarçın açlık kan şekerini ve insülin direncini düşürmüştür.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Hekim, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer; kumarin içeren kasya tarçını gibi ürünlerin içeriğini de gözetir.
• Etkileşim kontrolü: Kan şekerini düşürebilen bir bitki, şeker ilacının etkisine eklenebilir. Bu yüzden yeni bir bitkiye kan şekeri ölçümleriniz ve ilaçlarınız birlikte gözden geçirilerek başlanır.
• Düzenli takip: HbA1c ve kan şekeri ölçümleriniz izlenir; fitoterapi sertifikalı hekimin önerisi, diyabetinizi izleyen hekiminizin planıyla uyumlu olur. Kullandığınız her takviyeyi hekiminizle paylaşmanız, planın uyumlu yürümesini sağlar.

Şeker hastalığında hangi bitkiler araştırılmış?

Tarçın, çemen otu ve berberin, kan şekeri üzerine en çok araştırılan ve olumlu sonuçlar alınan bitkilerdir. Tablo yalnızca güvenilir kaynağı olan bitkileri gösterir.

Tarçın

Tarçın, insan çalışmalarında kan şekerini ve kolesterolü düşürmeye yardım edebileceği düşünülen bir baharattır. 16 çalışmayı (1.098 kişi) inceleyen 2019 tarihli bir derlemede tarçın takviyesi, tip 2 diyabetli ve diyabet öncesi dönemdeki kişilerde açlık kan şekerini ve insülin direncini azaltmıştır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Çemen otu

Çemen otu Asya’da hem yemeklerde hem de diyabet için geleneksel olarak kullanılır. Küçük çalışmalar, yemekle birlikte alındığında kan şekerini düşürebileceğini göstermiştir.

10 çalışmayı birleştiren 2014 tarihli bir analizde çemen otu tohumu, kontrol gruplarına göre açlık kan şekerini, şeker yüklemesinden iki saat sonraki kan şekerini ve HbA1c’yi anlamlı biçimde düşürmüştür. Etki, diyabetli kişilerde ve orta ya da yüksek miktarlarda görülmüştür.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Berberin

Berberin, Çin geleneksel tıbbında ve Ayurveda’da kullanılan birçok bitkide bulunur; Çin’de tip 2 diyabette destek olarak sık kullanılır. 46 çalışmayı (4.158 kişi) inceleyen 2021 tarihli bir derleme, tip 2 diyabetlilerde kan şekeri, insülin direnci ve kan yağları üzerinde olası bir yarar bildirmiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler şeker ilaçlarıyla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler, hekiminiz şeker ilaçlarınızı ve kan şekeri ölçümlerinizi değerlendirdikten sonra tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. Hekimin özellikle dikkat ettiği nokta, kan şekerinin fazla düşmemesidir; buna hipoglisemi denir.

Şeker ilaçları kan şekerini düşürür; bu etki insülin kullananlarda, gliklazid ve glimepirid gibi bazı ilaçlarda daha belirgindir. Kudret narı ve yüksek miktarda çemen otu da kan şekerini düşürebildiği için bu ilaçlarla birlikte miktar, ölçümlerinize göre ayarlanır. Tarçın, sarı kantaron ve aloe gibi takviyeler de şeker ilaçlarıyla birlikte değerlendirilir.

Laboratuvar çalışmaları, berberinin sülfonilüre grubu şeker ilaçlarının vücutta işlenmesini etkileyebileceğini düşündürmektedir; bunun insanlarda önemi belirlenmemiştir.

Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)

Hayvan çalışmalarında tarçın, pioglitazon adlı şeker ilacının kana geçen miktarını artırmıştır.

Kanıt türü: hayvan çalışması

Titreme, terleme, baş dönmesi ya da çarpıntı kan şekeri düşüklüğünün belirtileri olabilir; ölçebiliyorsanız kan şekerinizi ölçün ve hekiminize haber verin; bilinç bulanıklığında acil yardım çağrılır. Diyabet böbrekleri de etkileyebildiği için takviyeler böbrek durumunuz göz önüne alınarak seçilir.

Etkileşimler hakkında genel bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• İnsülin ya da şeker ilacı kullanıyorsanız kan şekerini düşürebilen bitkiler, kan şekeri ölçümleriniz izlenerek hekiminizle planlanır.
• Hamilelikte kudret narı, çemen otu ve berberin; emzirirken çemen otu ve berberin önerilmez.
• Böbrek hastalığınız varsa takviyeler hekim izleminde planlanır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Tarçın, çemen otu ya da berberin gibi bir bitkiyi kullanmayı düşünüyorsanız ya da zaten kullanıyorsanız, başlamadan ya da sürdürmeden önce danışmanız yararlı olur.

Görüşmede kan şekeri ölçümleriniz, HbA1c gibi tahlilleriniz, raporlarınız ve kullandığınız bütün ilaçlar birlikte gözden geçirilir. Amaç, size uygun olabilecek desteği belirlemek ve bunun ilaçlarınızla uyumlu olduğundan emin olmaktır.

Fitoterapi sertifikalı hekimin önerileri, diyabetinizi izleyen hekiminizin tedavi planıyla uyumlu biçimde verilir. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu