Siroza iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Siroz nedir?

Siroz, karaciğerde uzun süreli zorlanmanın ardından yara dokusu oluşmasıdır. Yara dokusu sağlıklı dokunun yerini aldıkça karaciğerin çalışması ve içinden geçen kan akışı güçleşir.

Uzun yıllar çok alkol almak, alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı, hepatit B ya da C, otoimmün karaciğer hastalıkları ve bazı kalıtsal hastalıklar siroza yol açabilir.

Sirozun seyri, nedenine ve ne kadar erken bulunup tedavi edildiğine bağlıdır. Siroz hastası birçok kişi kendini iyi hissedebilir ve uzun yıllar yaşayabilir.

Hastalık ilerlerse karında sıvı birikmesi (asit), yemek borusu ya da midede genişlemiş damarlar, bilinç bulanıklığı ve enfeksiyonlar görülebilir; düzenli takip bunların erken fark edilmesine yardım eder.

Belirtileri nelerdir?

Siroz çoğu zaman, özellikle başlangıçta, belirti vermez. Bu yüzden birçok kişi hastalığını ancak tahlil ya da muayene sırasında öğrenir.

Erken belirtiler arasında sürekli yorgunluk, iştahsızlık ya da istemeden kilo kaybı ve avuç içlerinde lekeli kızarıklık sayılabilir.

Hastalık ilerledikçe deride ve gözlerin beyazında sararma (sarılık), karında, bacaklarda ya da ayaklarda şişlik, parmak uçlarında kalınlaşma, bilinç bulanıklığı ve dikkat güçlüğü görülebilir. Kanlı kusma, siyah dışkı ya da ani bilinç bulanıklığında vakit kaybetmeden bir hastaneye başvurulur.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim sirozu hastalık öyküsü, muayene, kan tahlilleri ve görüntüleme sonuçlarına bakarak teşhis eder.

Öykü alınırken hekim alkol kullanımınızı, ilaçlarınızı ve kullandığınız bitkisel takviyeleri sorabilir. Kan tahlilleri karaciğer enzimlerini, kan proteinlerini ve hepatit virüslerini gösterir.

Ultrason, MR ya da tomografi karaciğerin boyutunu ve yapısını gösterir. Elastografi denen bir test karaciğerin sertliğini ölçer. Sonuçlar net değilse iğneyle küçük bir parça alınabilir (biyopsi).

Tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, sirozun nedenine ve komplikasyonlarına yöneliktir; bu tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ya da durdurabilir. Karaciğerdeki yara dokusunu geri çeviren bir tedavi henüz yoktur.

Nedene yönelik tedavi: Alkole bağlı hastalıkta alkolün tamamen bırakılması, yağlı karaciğer hastalığında kilo vermek, hepatit B ve C’de virüse karşı ilaçlar, otoimmün hepatitte bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılır.

Komplikasyonların tedavisi: Portal damardaki basıncı düşüren beta blokerler, fazla sıvıyı atan idrar söktürücüler, bilinç bulanıklığına karşı laksatifler ve enfeksiyonlarda antibiyotikler kullanılabilir.

Hekim karaciğer kanserini erken yakalamak için düzenli kan tahlili ve ultrason isteyebilir; hepatit A ve B, grip ve zatürre aşıları da önerilir.

Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir. Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Karaciğeri destekleyebilecek bitkiler bilinçli seçildiğinde fitoterapi, karaciğerinizi izleyen hekimin tedavisini tamamlayarak şu konularda destek olur:

• Yaşam kalitesi: Kronik hepatit C’li hastaların izlendiği büyük bir çalışmada silimarin kullananların daha az belirti bildirdiği ve yaşam kalitelerinin daha iyi olduğu görülmüştür.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Deve dikeni karaciğer için yüzyıllardır kullanılır. Avrupa İlaç Ajansı, deve dikeni meyvesinin hazımsızlık ve dolgunluk hissinde ve karaciğer işlevini desteklemek için geleneksel kullanımını kabul eder.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti, siroz hastalarının bitkisel ürünler dahil her ilaçtan önce danışmasını önerir; hekim, karaciğerinize uygun, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer.
• Etkileşim kontrolü: Bazı bitkiler ilaçların etkisini azaltabilir ya da artırabilir. Sirozda kullanılan beta bloker, idrar söktürücü ve antibiyotik gibi ilaçlarla birlikte her ürün ayrıca değerlendirilir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim tahlillerinizi, raporlarınızı ve ilaçlarınızı birlikte değerlendirir; plan, karaciğerinizi izleyen hekimin tedavisiyle uyumlu yürür ve tahlil sonuçlarınızla birlikte gözden geçirilir.

Sirozda hangi bitkiler araştırılmış?

Karaciğer için en çok araştırılan bitki deve dikenidir; zerdeçal da yağlı karaciğer hastalığında incelenmiştir. Tablo yalnızca güvenilir kaynağı olan bitkileri gösterir.

Deve dikeni

Deve dikeninin tohum ve meyvesi 2.000 yılı aşkın süredir karaciğer ve safra yolu rahatsızlıklarında kullanılır. Etkin maddesi kabul edilen karışıma silimarin denir; çalışmaların çoğu silimarinle yapılmıştır.

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaç komitesi (HMPC), 2018 tarihli monografında deve dikeni meyvesinin hazımsızlık ve dolgunluk hissinde ve karaciğer işlevini desteklemek için geleneksel kullanımını kabul eder. Bu kabul, en az 30 yıllık güvenli kullanıma dayanır ve hekim değerlendirmesinden sonraki kullanım içindir.

Komite, karaciğer hastalarıyla yapılan çalışmaların deve dikeninin karaciğer işlevi ve belirtiler üzerinde olumlu etkileri olabileceğini gösterdiğini de belirtir. Almanya’nın bitkisel ilaçları değerlendiren Komisyon E’si de deve dikenini sirozda ve süregen iltihaplı karaciğer hastalıklarında destekleyici kullanım için önermiştir.

Kronik hepatit C’li hastaların izlendiği büyük bir çalışmanın gözlemsel değerlendirmesinde, silimarin kullananların daha az belirti bildirdiği ve yaşam kalitelerinin daha iyi olduğu görülmüştür.

Deve dikeni genellikle iyi tolere edilir; büyük çalışmalarda nadiren ishal, bulantı ya da mide rahatsızlığı görülmüştür. Hekim, içeriği belli ve ruhsatlı bir ürün seçer.

Cochrane derlemesinde (18 çalışma, 1.088 kişi) sirozun seyri üzerinde belirgin bir değişiklik görülmemiştir; deve dikeni bu yüzden tıbbi tedavinin yanında, destek olarak düşünülür.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Karaciğerinize uygun bitkisel ürün nasıl seçilir?

Karaciğerinize uygun bitkisel ürünü, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ilaçlarınızı ve karaciğer tahlillerinizi birlikte değerlendirerek seçer. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti de siroz hastalarının bitkisel ürünler dahil her ilaçtan önce danışmasını önerir.

Hekim kontrolünde karaciğer dostu bitkisel destek seçilebilir: Avrupa İlaç Ajansı, karaciğer işlevini desteklemek için deve dikeninin geleneksel kullanımını kabul eder. Demlenmiş yeşil çay için de bir güvenlik sorunu bildirilmemiştir.

Yeşil çay ekstresi, kava ve karakafesotu gibi bazı ürünler karaciğere ek yük getirebildiği için hekiminiz bunların yerine karaciğerinize uygun seçenekleri önerir.

Görüşmeye kullandığınız her ürünün yazılı listesiyle gelin; hekiminiz size en uygun planı hazırlar. Genel bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• Yeşil çay ekstresi, kava, karakafesotu ve emilimi artırılmış kurkumin yerine hekiminiz karaciğerinize uygun seçenekleri önerir.
• Hamilelik ve emzirme döneminde deve dikeni önerilmez.
• Takip görüşmelerine düzenli gelmeniz, desteğin karaciğer tahlillerinize göre ayarlanmasını sağlar.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Deve dikeni gibi bir bitkiyi kullanmayı düşünüyorsanız ya da zaten bitkisel bir ürün kullanıyorsanız, karaciğerinizi izleyen hekiminizle ve fitoterapi sertifikalı bir hekimle konuşmak yararlıdır.

Fitoterapi sertifikalı hekim görüşmede tahlillerinizi, raporlarınızı ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir ve karaciğerinize en uygun desteği sizinle konuşur. Bu değerlendirme hekiminizin tedavisini tamamlayan bir destek olarak yapılır. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu