Lösemiye iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Lösemi nedir?

Lösemi, kan hücrelerinin kanseri için kullanılan genel bir addır. Hangi tür kan hücresinin kanserleştiğine ve hastalığın hızlı mı yavaş mı ilerlediğine göre farklı türlere ayrılır. En sık 55 yaşın üzerindeki yetişkinlerde görülür; 15 yaşından küçük çocuklarda ise en sık rastlanan kanserdir.

Kan hücreleri kemik iliğinde, yani bazı kemiklerin içindeki yumuşak dokuda yapılır. Lösemide kemik iliği çok sayıda olgunlaşmamış ya da işlevini yapamayan beyaz kan hücresi üretir. Bu hücreler çoğaldıkça sağlıklı kırmızı kan hücrelerine, beyaz kan hücrelerine ve kan pulcuklarına (trombosit) yer kalmaz. Sonuçta kansızlık, enfeksiyon ve kolay kanama görülebilir.

Yetişkinlerde dört ana tür vardır:

• Akut miyeloid lösemi (AML): Yetişkinlerde en sık görülen akut lösemidir; tedavi edilmezse genellikle hızla kötüleşir.
• Akut lenfoblastik lösemi (ALL): Lenfosit denen beyaz kan hücrelerinden kaynaklanır; bu da tedavi edilmezse hızla ilerler.
• Kronik lenfositik lösemi (KLL): Genellikle yavaş kötüleşir; çoğunlukla orta yaş ve sonrasında görülür.
• Kronik miyeloid lösemi (KML): Yavaş ilerleyen bir kan ve kemik iliği hastalığıdır. Hastaların çoğunda “Philadelphia kromozomu” denen bir gen değişikliği bulunur; bu değişiklik anne babadan çocuğa geçmez.

Löseminin belirtileri nelerdir?

Akut lösemilerin ilk belirtileri gribe ya da başka sık hastalıklara benzeyebilir. Belirtiler hastalığın türüne göre değişir; bazı türler hiç belirti vermeden rutin bir kan tahlilinde fark edilir.

Şu yakınmalar sürüyorsa hekiminize başvurun:

• Halsizlik, çabuk yorulma, solukluk
• Ateş, sık ya da geçmeyen enfeksiyonlar
• Kolay morarma ya da kanama, deride iğne ucu büyüklüğünde kırmızı noktalar
• Gece çok terleme, nedeni bilinmeyen kilo kaybı
• Boyunda, koltuk altında ya da kasıkta ağrısız şişlik
• Kaburgaların altında ağrı ya da dolgunluk hissi

Akut lösemilerde belirtiler çoğu zaman tanıdan 4 ila 6 hafta önce başlar. Bu yakınmaların başka nedenleri de olabilir; tanı kan ve kemik iliği tahlilleriyle konur.

Lösemi nasıl tedavi edilir?

Tedavi löseminin türüne, alt türüne ve kişinin genel sağlığına göre planlanır. Akut lösemilerde tedaviye hızla başlamak önemlidir.

• Akut lösemilerde (AML ve ALL) tedavi genellikle iki aşamalıdır. İlk aşamada kandaki ve kemik iliğindeki lösemi hücrelerini yok edip hastalığı baskılamak (remisyon) amaçlanır. İkinci aşamada geride kalmış olabilecek hücreler hedeflenir. Kemoterapi, radyoterapi, kök hücre transplantasyonu, hedefe yönelik ilaçlar ve bazı alt türlerde başka ilaçlar kullanılır.
• Kronik lenfositik lösemide belirti yoksa hemen ilaç verilmeyebilir; hasta yakından izlenir. Buna izlem ya da “bekle ve gör” yaklaşımı denir. Gerektiğinde ibrutinib ve venetoklaks gibi hedefe yönelik ilaçlar, kemoterapi ya da başka yöntemler kullanılır.
• Kronik miyeloid lösemide temel tedavi imatinib, dasatinib ve nilotinib gibi hedefe yönelik ilaçlardır (tirozin kinaz engelleyiciler). Bazı hastalarda kemoterapi ya da kök hücre transplantasyonu da uygulanır.

Tedavi süresince kan sayımı düşebileceği için hastalar yakından izlenir; gerektiğinde kan desteği ve enfeksiyona karşı ilaçlar verilir. Tedavi döneminde yiyecekleri temiz hazırlamak da önemlidir. Beslenme hakkında: Kanser hastası ne yemeli?

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Onun yanında, tedavinizle uyumlu biçimde yer alır. Fitoterapinin ne olduğu: Fitoterapi nedir?

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, lösemi için uygulanan tedavinin yanında yaşam kalitesini desteklemeye ve tedaviye bağlı yakınmaları hafifletmeye yardımcı olabilir.

• Yaşam kalitesi: Kılavuzlara göre bazı tamamlayıcı yöntemler, tıbbi tedaviye ek olarak kullanıldığında belirtilerin kontrolüne ve kişinin iyi hissetmesine katkı sağlar. Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği’nin (SIO) 2024 kılavuzuna göre Amerikan ginsengi, onkolojik tedavi alan yetişkinlerde yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir; kılavuz 113 rastgele kontrollü çalışmanın taranmasına dayanır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

• Yan etkilerin hafifletilmesi: Zencefil çayı gibi zencefilli yiyecek ve içecekler bulantı ve kusmayı hafifletebilir. Meme kanseri hastaları için hazırlanan ve ASCO’nun onayladığı SIO kılavuzu da zencefilin kemoterapi sırasında bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebileceğini belirtir; zencefil bulantı ilacının yerine değil, yanında kullanılır.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Fitoterapide ruhsatlı ürünler kullanılır. Hekim, içeriği belli ve tedavinizle uyumlu bir ürün seçer; gerekirse daha uygun bir seçenek önerir.
• Etkileşim kontrolü: Sarı kantaron imatinibin kandaki miktarını azaltır, greyfurt ise bu tür ilaçların düzeyini artırabilir. Hekim, her ürünün kullandığınız ilaçlarla uyumunu değerlendirir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekiminiz raporlarınızı, kan sayımınızı ve kullandığınız ilaçları izleyerek mevcut tedavinize uygun, size özel bir plan hazırlar.

Lösemide hangi bitkiler araştırılmış?

Lösemide araştırılan bitkiler, tedavi sürecindeki yakınmalara destek olma ve bazı kan bulguları üzerine olumlu sonuçlar vermiştir. Aşağıdaki tablo yalnızca güvenilir kaynağı olan bulguları gösterir.

Kurkumin çalışmasında, vinkristin alan ve 5 yaşından büyük 141 çocuk iki gruba ayrıldı. Üç ay kurkumin kapsülü alan grupta sinir yan etkileri (nöropati), etkisiz kapsül (plasebo) alan gruba göre daha az görüldü.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Yeşil çay çalışmasında tedavi almamış, belirtisiz erken evre KLL’li 42 hasta altı aya kadar standart bir ekstre aldı. Bazı hastalarda kandaki lenfosit sayısında ya da lenf bezlerinin boyutunda kalıcı azalma görüldü.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Evet; fitoterapi sertifikalı hekim eşliğinde, tedavinizle uyumlu seçilen ürünler kemoterapi sırasında kullanılabilir. Bitkisel ürünler kanser ilaçlarını vücutta işleyen enzimleri etkileyebildiği ve çoğu kemoterapi ilaçlarıyla birlikte ayrıca incelenmediği için hekiminiz ürünleri tedavinizle birlikte özenle seçer.

Lösemi ilaçlarıyla hekiminizin özellikle değerlendirdiği örnekler şunlardır:

• Sarı kantaron ve imatinib: 12 sağlıklı gönüllüyle yapılan çalışmada sarı kantaron, imatinibin kandaki toplam miktarını yaklaşık %30 düşürdü. Bu yüzden imatinib kullananlarda sarı kantaron tercih edilmez.
• Sarı kantaron, greyfurt ve ibrutinib: Sarı kantaron içeren ürünler ilacın etkisini azaltabildiği için ibrutinible birlikte kullanılmaz; greyfurt ve turunç da tedavi süresince tüketilmez.
• Greyfurt suyu, imatinib ve nilotinib: Greyfurt suyu bu ilaçların kana geçen miktarını artırmıştır.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• İmatinib, nilotinib ya da ibrutinib kullanıyorsanız sarı kantaron, greyfurt ve turunç bu ilaçlarla birlikte kullanılmaz.
• Kan pulcuğu sayınız düşükse ya da kan sulandırıcı kullanıyorsanız zerdeçal, zencefil ve ginseng takviyelerinde doz ve takip hekiminizce ayarlanır.
• Takip görüşmelerine düzenli gelmeniz ve kan tahlillerinizin izlenmesi, desteğin size en uygun biçimde ayarlanmasını sağlar.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bir bitkisel ürün kullanmayı düşünüyorsanız ya da tedavi sırasında yorgunluk, bulantı gibi yakınmalarınız için destek arıyorsanız başvurabilirsiniz. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız, size en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır.

Görüşmede hekim raporlarınızı, kan sayımı başta olmak üzere tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir. Amaç, tedavinizle uyumlu ürünleri belirlemek ve mevcut tedavinize uygun, size özel bir destek planı hazırlamaktır.

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu