Romatizmaya iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Romatizmal hastalıklar nedir?

“Romatizma” tek bir hastalık değildir; eklemleri ağrıtan ve sertleştiren birçok hastalığa halk arasında verilen ortak addır. Bu sayfa en sık iki tanesini ele alır: romatoid artrit ve osteoartrit (kireçlenme).

Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlerin iç zarına saldırdığı uzun süreli bir hastalıktır. Eklemler şişer, sertleşir ve ağrır; zamanla eklem, kıkırdak ve yakındaki kemik etkilenebilir. Bu tür hastalıklara otoimmün hastalık denir.

Romatoid artrit kadınlarda erkeklerden daha sık görülür ve çoğu zaman orta yaşta başlar. Hastalık akciğer, kalp ve göz gibi başka organlarda da iltihaba yol açabilir; bu yüzden düzenli takip önemlidir.

Osteoartrit (kireçlenme), eklemdeki kıkırdağın üst tabakasının yıpranıp aşındığı hastalıktır. Kıkırdak, kemik uçlarını örten ve kemiklerin birbiri üzerinde kaymasını sağlayan kaygan dokudur. En çok el, diz, kalça ve omurgada görülür.

Kireçlenme yaşla daha sık görülür. Kadınlarda, fazla kilolu kişilerde, eklem yaralanması geçirenlerde ve ailesinde kireçlenme olanlarda daha sıktır.

Belirtileri nelerdir?

Her ikisinde de ana belirtiler eklem ağrısı, sertlik ve hareket güçlüğüdür; ancak sabah sertliğinin süresi ve hangi eklemlerin tutulduğu iki hastalığı ayırmaya yardım eder.

Romatoid artritte çoğu zaman önce el ve ayakların küçük eklemleri etkilenir. Tutulum sıklıkla iki tarafta birdendir. Ağrı zonklayıcıdır; sabahları ve uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra artar. Eklemler şişebilir, ısınabilir ve dokunmakla ağrıyabilir.

Kireçlenmede sabah sertliği genellikle kalktıktan sonraki 30 dakika içinde geçer. Romatoid artritte ise sabah sertliği çoğu zaman bundan uzun sürer. Kireçlenmede ağrı eklem kullanıldıkça artar; hareket ederken eklemden çıtırtı sesi gelebilir.

Romatoid artritte yorgunluk ve kilo kaybı gibi genel belirtiler de olabilir. Hastalığın belirtilerinin ağırlaştığı dönemlere alevlenme denir.

Eklem ağrınıza ateş ya da döküntü eşlik ediyorsa sorun büyük olasılıkla kireçlenme değildir; hekiminize görünün.

Nasıl teşhis edilir?

Teşhisi hekim koyar; muayene, kan tahlilleri ve gerekirse görüntüleme birlikte değerlendirilir.

Romatoid artriti tek başına kanıtlayan ya da dışlayan bir kan testi yoktur. Sedimantasyon (ESR) ve CRP iltihabın düzeyini gösterir. Romatoid faktör ve anti-CCP testleri tanıya yardım eder; röntgen, ultrason ya da MR eklemlerdeki iltihabı ve değişiklikleri gösterebilir.

Kireçlenmede çoğu zaman belirtiler ve muayene yeterlidir. Röntgen ya da kan tahlili genellikle başka nedenleri, örneğin romatoid artriti dışlamak için istenir.

Tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Erken başlanan tedavi eklemleri korumaya yardım eder ve alevlenmeler arasında aylarca, hatta yıllarca süren sakin dönemler sağlayabilir. Romatoid artriti tamamen geçiren bir tedavi ise henüz yoktur.

Romatoid artritte ilk seçenek genellikle hastalığın seyrini yavaşlatan ilaçlardır (DMARD). Çoğu zaman ilk verilen ilaç metotreksattır. Bu ilaçların etkisinin fark edilmesi birkaç ay sürebilir; fark etmeseniz bile kullanmaya devam etmek önemlidir.

Gerekirse biyolojik ilaçlar ya da JAK inhibitörleri eklenir. Ağrı ve iltihap için ağrı kesiciler, steroid dışı iltihap gidericiler (NSAİİ) ve kısa süreli steroidler kullanılabilir. Fizyoterapi, iş terapisi ve gerektiğinde cerrahi tedavinin parçasıdır.

Kireçlenme uzun süreli bir hastalıktır ama zamanla her zaman kötüleşmez. Hafif belirtilerde egzersiz ve eklem yükünü azaltan önlemler yeterli olabilir; daha ağır durumlarda ağrı kesiciler, fizyoterapi ve bazen ameliyat gerekir.

Fitoterapi tıbbi tedavinin yerine geçmez. Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, romatizmal hastalıkların tıbbi tedavisini tamamlayıcı destek sağlar; kireçlenmede akgünlük ve avokado-soya ekstresi, romatoid artritte de bazı bitki yağları için olumlu sonuçlar alınmıştır.

• Yaşam kalitesi: Cochrane derlemelerine göre GLA içeren bitki yağları romatoid artritte günlük işlerdeki güçlüğün azalmasına, akgünlük de kireçlenmede eklem işlevinin düzelmesine katkı sağlamıştır.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Akgünlük kireçlenmede, bitki yağları ise romatoid artritte ağrının hafifletilmesine yardımcı olabilir. Bitkilerin hangi hastalıkta araştırıldığı farklı olduğu için doğru bitki tanınıza göre seçilir.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Cochrane derlemesinde akgünlüğün üç farklı ekstresi incelenmiş, en güçlü sonuç zenginleştirilmiş ekstreyle alınmıştır. Hekim, içeriği ve hazırlanışı belli ürünleri seçer.
• Etkileşim kontrolü: Akgünlük kan sulandırıcılarla etkileşebilir; hekim, ürünü romatizma ilaçlarınızla birlikte değerlendirir. Bütün hekimlerinize kullandığınız tamamlayıcı yöntemleri söylemeniz, bakımınızın uyumlu ve güvenli yürümesine yardım eder.
• Düzenli takip: Metotreksat düzenli kan tahlili gerektirir. Fitoterapi sertifikalı hekim; tahlillerinizi, raporlarınızı ve ilaçlarınızı birlikte değerlendirerek size özel bir plan önerir ve bu planı romatoloğunuzla uyumlu tutar.

Romatizmal hastalıklarda hangi bitkiler araştırılmış?

En güçlü kanıt kireçlenmede akgünlük ve avokado-soya ekstresi, romatoid artritte ise gama-linolenik asit (GLA) içeren bitki yağları içindir. Tablo, kanıtı güçlüden zayıfa doğru sıralanmıştır.

Akgünlük ve avokado-soya ekstresi hakkında ne biliniyor?

Cochrane’in 2014 derlemesi kireçlenmede ağızdan alınan bitkilerle yapılmış 49 çalışmayı inceledi. İyi kaliteli iki çalışmada zenginleştirilmiş akgünlük ekstresi, 90 günde ağrıyı plaseboya göre belirgin biçimde azalttı ve eklem işlevini düzeltti. Yazarlara göre bazı kişilerde bu düzelme klinik olarak önemli olabilir; yan etkiler de akgünlük alanlarda daha azdı.

Aynı derlemede avokado-soya ekstresi, 651 kişinin katıldığı dört çalışmada 3-12 ay içinde ağrı ve eklem işlevinde küçük bir düzelme sağladı; yan etkiler plaseboyla benzerdi. Yazarlar kısa süreli kullanım için kanıtı orta-yüksek düzeyde buldu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Romatoid artritte bitki yağları hakkında ne biliniyor?

Cochrane’in 2011 derlemesi romatoid artritte bitkilerle yapılmış 22 çalışmayı inceledi. Çuha çiçeği, hodan ya da frenk üzümü tohumu yağından elde edilen GLA ile yapılan yedi çalışmada ağrı şiddeti azaldı ve günlük işlerdeki güçlük düzeldi. Yazarlar bu yağların belirtileri hafifletmede bir miktar yarar sağladığına dair orta düzeyde kanıt bulunduğu sonucuna vardı.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH) de GLA içeren yağların romatoid artrit belirtilerine yardım edebileceğini, kısa süreli çalışmalarda yalnızca mide bulantısı ve baş ağrısı gibi hafif yan etkiler görüldüğünü belirtir.

Zerdeçal ve zencefil hakkında ne biliniyor?

Zerdeçal için birçok meta-analiz, diz kireçlenmesinde ağrı ve sertlikte olumlu ilk sonuçlar bildirmiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

NCCIH’ye göre zencefil de diz kireçlenmesi belirtilerinin hafifletilmesine yardımcı olabilir.

Cilde sürülen bitkisel jeller hakkında ne biliniyor?

Cochrane’in 2013 derlemesine göre el kireçlenmesi olan 174 kişilik bir çalışmada arnika jeli, ağrı kesici içeren bir jel (ibuprofen) kadar yarar sağlamıştır. Diz kireçlenmesinde 220 kişilik bir çalışmada karakafesotu jeli ağrıyı azaltmıştır.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Bitkisel ürünler ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebildiği için, hekiminiz romatizma ilaçlarınızı değerlendirdikten sonra tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. Romatizma hastaları için hekimin birlikte değerlendirdiği başlıca noktalar şunlardır:

• Akgünlük: Kan pıhtılaşmasını etkileyebildiği için varfarin gibi kan sulandırıcılarla birlikte hekim değerlendirir.
• Metotreksat: Bu ilaç düzenli kan tahliliyle izlenir; emilimi artırılmış kurkumin gibi karaciğer tahlillerini etkileyebilecek ürünler de bu takiple birlikte planlanır.

Görüşmeye kullandığınız her ürünün yazılı listesiyle gelin; hekiminiz size en uygun planı hazırlar. Genel bilgi için: Bitki-ilaç etkileşimleri

Kimler dikkat etmeli?

• Bitkisel ürünler romatoid artrit ilaçlarınızın yanında kullanılır; ilaçlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın.
• Kan sulandırıcı (örneğin varfarin) kullanıyorsanız akgünlük hekiminizle birlikte değerlendirilir.
• Karakafesotu (comfrey) yalnızca cilde sürülerek kullanılır, ağızdan alınmaz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün kullanmayı düşünüyorsanız ya da zaten kullanıyorsanız, bunu romatoloğunuzla ve fitoterapi sertifikalı bir hekimle konuşmak, ürünü tedavinizle uyumlu biçimde seçmenizi kolaylaştırır.

Fitoterapi sertifikalı hekim görüşmede tahlillerinizi, raporlarınızı ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir. Tanınıza ve ilaçlarınıza uygun ürünleri sizinle konuşur. Bu değerlendirme romatoloğunuzun tedavisine ek olarak yapılır. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu