Prostat büyümesine iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Prostat büyümesi nedir?

Prostat büyümesi, mesanenin hemen altındaki prostat bezinin zamanla irileşmesidir. Sık görülür, çoğu zaman sağlık için büyük bir sorun oluşturmaz ve en çok 50 yaşın üstündeki erkeklerde ortaya çıkar.

Prostat, idrarı mesaneden dışarı taşıyan kanalın (üretra) çevresini sarar. Bez büyüdükçe bu kanala baskı yapabilir ve idrar yapmayı zorlaştırabilir.

Nedeninin, yaş ilerledikçe hormon düzeylerinde olan değişiklikler olduğu düşünülür. Ailede prostat büyümesi olanlarda daha olasıdır. Prostat büyümesi kanserden kaynaklanmaz ve prostat kanseri riskini artırmaz.

Belirtileri nelerdir?

Başlıca belirtiler idrar yapmayla ilgilidir ve genellikle yavaş yavaş, yaşla birlikte artarak gelişir:

• İdrara başlamakta güçlük, ıkınma gereği
• Zayıf, kesik kesik akış; mesanenin geç boşalması
• Mesane tam boşalmamış gibi hissetme
• İdrar bittikten sonra damlama
• Sık ya da sıkışarak idrara çıkma, gece idrara kalkma

İdrarda kan görülürse (pembe, kırmızı ya da kahverengi renk), ateş olursa ya da hiç idrar yapılamıyorsa hekiminize hemen başvurun. Benzer yakınmalar başka hastalıklardan da kaynaklanabileceği için hekim muayenesi önemlidir.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı sorar; karnı muayene edebilir ve parmakla makattan prostatın büyüklüğünü değerlendirebilir.

Genellikle en az 3 gün boyunca ne kadar sıvı içtiğinizi ve ne sıklıkla, ne kadar idrar yaptığınızı kaydetmeniz istenir. İdrar tahlili ve PSA adlı kan testi yapılabilir. Gerekirse idrar akım ölçümü, ultrason ya da mesanenin kamerayla incelenmesi için uzmana yönlendirilirsiniz.

Tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Prostat büyümesi her zaman tedavi gerektirmez; seçim, yakınmaların ne kadar rahatsız ettiğine bağlıdır. Yakınmalar hafifse önce yaşam tarzı değişiklikleri önerilir.

Orta ya da ağır yakınmalarda ilaç verilebilir. Tamsulosin ve doksazosin gibi ilaçlar idrar yapmayı kolaylaştırır; finasterid ve dutasterid hormon düzeyini düşürerek prostatın büyümesini durdurmaya yardım eder. Sık ve sıkışarak idrara çıkma için oksibutinin gibi ilaçlar kullanılabilir. İlaçlar işe yaramazsa ya da yakınmalar ağırsa ameliyat (en sık TURP, yani prostatın bir kısmının idrar kanalından girilerek çıkarılması) önerilebilir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, prostat büyümesinin tıbbi izlemi ve tedavisi sürerken idrar yakınmalarını hafifletmeye yardımcı olabilen tamamlayıcı bir destektir. Avrupa İlaç Ajansı, kabak çekirdeği ve testere palmiyesi içeren bitkisel ilaçların bu yakınmalar için kullanımını kabul eder.

• Yaşam kalitesi: Cochrane derlemesinde pygeum alan erkeklerde gece idrara kalkma azaldı; genel yakınmalarında düzelme bildirme olasılıkları iki kat yüksekti.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Kabak çekirdeği bir yıl süren büyük bir çalışmada idrar yakınmalarını plaseboya göre anlamlı biçimde azalttı; beta-sitosterol de yakınma puanının ve idrar akımının düzelmesine yardımcı oldu. Ayrıntılar aşağıdaki bölümde.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Aynı bitkinin farklı biçimleri farklı sonuç verebilir. Avrupa İlaç Ajansı testere palmiyesinin heksanla ve etanolle hazırlanan ekstrelerini ayrı ayrı değerlendirir; büyük bir çalışmada da kabak çekirdeğinin kendisiyle ekstre kapsülü farklı sonuç vermiştir. Hekim ürünü bu bilgilere göre seçer.
• Etkileşim kontrolü: Testere palmiyesi kan sulandırıcılarla etkileşebilir; ürün, kullandığınız ilaçlarla birlikte seçilir.
• Düzenli takip: Avrupa İlaç Ajansı bu bitkisel ilaçların hekim muayenesinden sonra kullanılmasını önerir. Fitoterapi sertifikalı hekim muayene bulgularınızı, PSA ve idrar tahlili sonuçlarınızı ve ilaçlarınızı birlikte değerlendirerek size özel bir plan önerir ve bu planı ürologunuzla uyumlu tutar; yakınmalarınızdaki değişiklikler takipte birlikte değerlendirilir.

Prostat büyümesinde hangi bitkiler araştırılmış?

Kabak çekirdeği, pygeum ve beta-sitosterol ile yapılan çalışmalarda idrar yakınmalarında olumlu sonuçlar alınmıştır; testere palmiyesi en çok araştırılan bitkidir. Tablo yalnızca güvenilir kaynağı olan bitkileri gösterir.

Kabak çekirdeği hakkında ne biliniyor?

Avrupa İlaç Ajansı’nın Bitkisel Tıbbi Ürünler Komitesi, kabak çekirdeğini prostat büyümesine ya da aşırı aktif mesaneye bağlı idrar yakınmalarını hafifletmek için geleneksel bitkisel ilaç olarak kabul eder. Bu kabul uzun süreli kullanıma dayanır ve hekim muayenesinden sonraki kullanım içindir.

Almanya’da 50-80 yaş arası 1.431 erkekle yapılan bir yıllık bir çalışmada, kabak çekirdeğinin kendisini alan erkeklerde yakınmalar plaseboya göre klinik olarak anlamlı biçimde azaldı. Ürünler iyi tolere edildi. Ekstre kapsülü ise aynı sonucu vermedi; bu yüzden ürünün biçimi önemlidir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Pygeum ve beta-sitosterol hakkında ne biliniyor?

Pygeum için 1.562 erkeğin katıldığı 18 çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi, plaseboya göre yakınmalarda ve idrar akımında orta-büyük düzeyde düzelme bildirdi. Pygeum alan erkeklerin genel yakınmalarında düzelme bildirme olasılığı iki kat yüksekti; gece idrara kalkma azaldı. Yan etkiler hafifti ve plaseboyla benzerdi. Yazarlar standart bir pygeum hazırlığının yararlı bir seçenek olabileceği sonucuna vardı.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Beta-sitosterol, bitkilerde bulunan bir sterol türüdür. 519 erkeğin katıldığı 4 çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi, yakınma puanında ve idrar akımında düzelme bildirdi; mesanede kalan idrar da azaldı.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Testere palmiyesi hakkında ne biliniyor?

Avrupa İlaç Ajansı, heksanla hazırlanan testere palmiyesi ekstresini prostat büyümesinin belirtileri için köklü tıbbi kullanım kapsamında kabul eder. Bu, Avrupa’da en az 10 yıllık bilimsel yayınların etkinlik ve güvenliğini desteklediği anlamına gelir. Etanolle hazırlanan ekstresi ise en az 30 yıllık güvenli kullanıma dayanan geleneksel kullanım kapsamında kabul edilir.

Cochrane’in 2023’te güncellediği, yalnızca plaseboyla karşılaştırmaları ele alan derlemesinde ise testere palmiyesinin tek başına kullanımında sonuçlar plaseboya yakın bulunmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebildiği için, hekiminiz kullandığınız ilaçları değerlendirdikten sonra prostat tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi’ne (NCCIH) göre testere palmiyesi araştırmalarda genellikle iyi tolere edilmiştir; PSA ölçümünü de etkilemiyor görünmektedir.

Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’ne (MSK) göre testere palmiyesi varfarin gibi kan sulandırıcıların, klopidogrel gibi pıhtı önleyicilerin ve ağrı kesicilerin etkisini artırabildiği için hekiminiz bu ilaçlarla birlikte uygun planı belirler; ameliyattan önce de kullandığınız ürünler cerrahınızla paylaşılır.

Ayrıntılı bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• Varfarin gibi kan sulandırıcı, klopidogrel gibi pıhtı önleyici ya da ağrı kesici kullanıyorsanız testere palmiyesi hekiminizle birlikte değerlendirilir.
• Ameliyat olacaksanız kullandığınız bitkisel ürünleri önceden cerrahınıza söyleyin.
• Takip görüşmelerine düzenli gelmeniz, desteğin yakınmalarınıza göre ayarlanmasını sağlar.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün düşünüyorsanız ya da zaten kullanıyorsanız, bunu fitoterapi sertifikalı bir hekimle konuşmak, ürünü tedavinizle uyumlu biçimde seçmenizi kolaylaştırır. Ürologunuzun önerdiği izlem ve tedavi sürer.

Fitoterapi sertifikalı hekim; muayene bulgularınızı, PSA ve idrar tahlili sonuçlarınızı ve kullandığınız bütün ilaçları birlikte değerlendirir. İlaçlarınızla uyumlu ürünleri belirler ve kararları ürologunuzla uyumlu biçimde verir. Kullandığınız her ürünü, ne sıklıkla aldığınızla birlikte yazılı bir liste olarak götürün.

Fitoterapinin ne olduğu hakkında: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu