Adaçayı nedir, ne işe yarar?

Adaçayı nedir?

Adaçayı, Akdeniz ve Orta Doğu’da yetişen, yaprakları yemekte baharat olarak ve sağlık amacıyla kullanılan çalımsı bir bitkidir. Latince adı Salvia officinalis’tir; “adaçayı” adı aynı cinsten birçok bitki için de kullanılır.

Adaçayı geleneksel olarak sindirim, solunum yolu ve deri şikâyetlerinde kullanılmıştır. Halk hekimliğinde iltihap, ishal, romatizma ve yüksek kan şekeri için de kullanıldığı bildirilir.

Adaçayı yaprağı rozmarinik asit gibi bitkisel maddeler ve uçucu yağ içerir. Uçucu yağda tujon adlı bir madde bulunduğu için bitkisel ilaç olarak tujonu az olan ürünler tercih edilir.

Adaçayının faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Adaçayının dört kullanımı Avrupa İlaç Ajansı tarafından geleneksel kullanım olarak kabul edilir; menopoz şikâyetleri, kan yağları ve bellek için yapılan küçük çalışmalar da olumlu sonuçlar göstermektedir.

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), adaçayı yaprağını hafif hazımsızlık, aşırı terleme, ağız ve boğaz iltihabı ve hafif deri iltihabında uzun süreli kullanım geçmişine dayanan geleneksel bitkisel ilaç olarak kabul eder.

Akut boğaz iltihabı olan 286 hastayla yapılan bir çalışmada, adaçayı özütü içeren boğaz spreyi boğaz ağrısını plasebodan daha iyi hafifletmiş; rahatlama ilk iki saat içinde başlamıştır.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Birkaç küçük çalışmaya göre adaçayı, menopozdaki sıcak basmalarının sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. 310 kadını kapsayan dört çalışmanın derlemesinde, çalışmaların hepsi sıcak basmalarının sıklığında ve şiddetinde azalma bildirmiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Kan yağları yüksek 67 kişiyle yapılan bir çalışmada adaçayı yaprağı özütü iki ay sonunda toplam kolesterolü, trigliseridi ve kötü kolesterolü (LDL) düşürmüştür. Şeker hastalarında yapılan üç çalışmanın derlemesi de açlık kan şekerinde ve LDL’de düşüş bildirir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bu alanlardaki çalışmalar az sayıda ve küçük olduğu için sonuçların daha büyük çalışmalarla doğrulanması gerekir.

Adaçayı nasıl kullanılır?

Adaçayı yaprağı kıyılarak çay olarak demlenir ya da sıvı ve katı özüt biçiminde ağızdan alınır. Ağız ve boğaz şikâyetlerinde gargara, ağız çalkalama suyu ve sprey olarak, deri şikâyetlerinde deriye sürülen biçimleriyle kullanılır.

Yemeklerdeki miktarlarda adaçayı genellikle sorun yaratmaz; araştırmalarda daha yüksek miktarlar 8 haftaya kadar kullanılmıştır. Bitkisel ilaç olarak kullanılan adaçayı ürünlerinde tujon miktarı düşük tutulur. Hangi biçimin ve ne kadar süre kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verilir.

Adaçayı ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Evet, hekim eşliğinde kullanılabilir. Avrupa İlaç Ajansı’nın monografında adaçayı için bilinen bir ilaç etkileşimi yer almaz. Adaçayı kan şekerini ve kan yağlarını düşürmeye yardımcı olabildiği için şeker ilacı, insülin ya da kolesterol ilacı kullanıyorsanız hekiminiz doz ve takibi buna göre ayarlar.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi

Adaçayı kimler için uygundur?

Adaçayı yaprağı, yetişkinlerde hafif hazımsızlık, aşırı terleme, ağız ve boğaz iltihabı ile hafif deri iltihabında geleneksel olarak kullanılır. Avrupa İlaç Ajansı’nın monografında adaçayı yaprağı için bilinen bir istenmeyen etki yer almaz.

Hazımsızlık ve deri şikâyeti 2 haftadan, ağız ve boğaz şikâyeti 1 haftadan uzun sürerse ya da aşırı terleme 6 haftada azalmazsa hekiminiz planı yeniden değerlendirir. Ayrıntılı bilgi: Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında kullanılır mı?

Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar. Adaçayının kanser üzerindeki etkisi şimdiye kadar daha çok laboratuvarda incelenmiştir; adaçayı özütleri meme, kolon, akciğer ve deri kanseri gibi pek çok kanser hücresinin büyümesini laboratuvarda yavaşlatmıştır.

Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)

Adaçayındaki rozmarinik asit hayvan çalışmalarında da dikkat çekici sonuçlar vermiştir; bu etkiler insanlarda araştırılmaya devam ediyor.

Kanıt türü: hayvan çalışması

Tedavi sırasındaki ağız ve boğaz şikâyetleri için adaçayı gargarası, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır.

İlgili sayfalar: Belirtilere destek ve Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Hamilelik ve emzirme döneminde ve 18 yaş altında adaçayı takviyesi kullanılmaz.
• Sara (epilepsi) hastalığınız varsa adaçayının miktarı ve süresi hekiminizle birlikte planlanır.
• Şeker ya da kolesterol ilacı kullanıyorsanız hekiminiz doz ve takibi buna göre ayarlar.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Adaçayını düzenli kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle şeker ya da kolesterol ilacı kullanıyorsanız, sara hastalığınız varsa ya da hamilelik planlıyorsanız önce fitoterapi sertifikalı hekiminizle görüşün. Size uygun biçim ve süre, tedavinizle birlikte değerlendirilir.