Zencefil nedir, ne işe yarar?

Zencefil nedir?

Zencefil, Asya’nın sıcak bölgelerinden gelen bir bitkidir; yemekte ve sağlık amacıyla toprak altındaki gövdesi (rizom) kullanılır. Latince adı Zingiber officinale’dir.

Halk arasında çok eski zamanlardan beri astım, grip, hazımsızlık ve mide-bağırsak rahatsızlıkları için kullanılmıştır. Batı’da daha çok sindirim ve solunum yolu şikâyetlerinde, Çin geleneksel tıbbında ise “soğuğu” uzaklaştırmak için kullanılır.

Zencefildeki gingerol ve şogaol adlı maddeler tükürük, safra ve mide salgılarını artırır; bulantıyı azaltan etkinin bu maddelerden kaynaklandığı düşünülür.

Zencefilin faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Zencefil en çok bulantı ve kusma için araştırılmıştır; taşıt tutmasında Avrupa İlaç Ajansı, hamilelik bulantısında NCCIH olumlu sonuçlar bildirir.

Avrupa İlaç Ajansı’nın bitkisel ilaçlar komitesi (HMPC), toz hâlindeki zencefilin taşıt tutmasında bulantı ve kusmayı önlemek için kullanılmasını, bu kullanımda etkinlik gösteren klinik çalışmalara dayanarak kabul eder.

Entegratif Onkoloji Derneği’nin (SIO) ABD Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) tarafından onaylanan meme kanseri kılavuzu, zencefilin kemoterapi sırasında bulantı ve kusmayı kontrol etmek için bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebileceğini söyler; bu öneri kılavuzda B derecesindedir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Zencefil nasıl kullanılır?

Zencefil yemeklerde baharat olarak, zencefil çayı ve zencefilli içecekler biçiminde tüketilir. Bitkisel ilaç olarak toz hâlinde ya da alkolle hazırlanan sıvı özüt (tentür) biçiminde ağızdan kullanılır. Deriye sürülen ürünleri de vardır.

Yemekteki zencefilin, takviyelerde görülen kanamayı artırıcı etkiyi göstermediği düşünülür; ancak yüksek miktarda taze zencefilin kan pulcuklarını etkileyebildiğini gösteren çalışmalar da vardır. Takviyenin hangi biçimde ve ne kadar süre kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verin.

Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı bitkisel ürünler kullanılır; ayrıntılar için: Fitoterapi nedir?

Zencefil ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Zencefil, hekim eşliğinde pek çok tedaviyle birlikte kullanılabilir; Avrupa İlaç Ajansı’nın monografında bilinen bir etkileşim yoktur. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nin zencefil takviyeleri için andığı şu ilaçları hekiminiz birlikte değerlendirir:

• Kan sulandırıcılar (varfarin vb.) ve ağrı kesici iltihap ilaçları (ibuprofen, diklofenak): Kan sulandırıcıyla birlikte doz ve takip ayarlanır.
• İnsülin ve şeker ilaçları: Kan şekeri daha fazla düşebileceği için ilaç ayarı birlikte yapılır.
• Takrolimus ve siklosporin (bağışıklığı baskılayan ilaçlar): İlaçların kandaki düzeyi değişebileceği için takipte izlenir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında kullanılır mı?

Hekim eşliğinde kullanılabilir; zencefil, kemoterapi sırasındaki bulantı için en çok araştırılan bitkilerdendir. Kılavuz önerisine göre bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebilir. Ulusal Kanser Enstitüsü de zencefil çayı gibi zencefilli yiyecek ve içeceklerin bulantı ve kusmayı hafifletebileceğini belirtir.

Bazı çalışmalarda zencefil takviyesi kemoterapiye bağlı bulantıda yaşam kalitesini ve kansere bağlı yorgunluğu da olumlu etkilemiştir.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Zencefil takviyesi kanamayı artırabildiği için kan sulandırıcıyla birlikte kullanımı, fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.

İlgili sayfalar: Meme kanseri, Belirtilere destek ve Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Kan sulandırıcı ya da ağrı kesici iltihap ilacı kullanıyorsanız zencefil takviyesinde doz ve takip hekiminizle ayarlanır.
• Zencefil takviyesi ameliyattan 2 hafta önce bırakılır; kanama bozukluğu ya da safra taşı varsa takviye kullanılmaz.
• Hamilelik ve emzirme döneminde zencefil takviyesi hekiminizle birlikte planlanır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.