Ökse otu nedir, ne işe yarar?

Ökse otu nedir?

Ökse otu, elma, meşe, çam ve karaağaç gibi ağaçların üzerinde yaşayan, yarı asalak bir bitkidir. Latince adı Viscum album’dur; süs amacıyla kullanılan Amerikan ökse otundan farklı bir türdür.

Ökse otu yüzyıllardır halk arasında sara nöbetleri, baş ağrısı ve menopoz şikâyetleri gibi pek çok sorunda kullanılmıştır. Druidlerin ve eski Yunanlıların da bu bitkiyi kullandığı aktarılır.

Kanser sürecinde kullanımı yaklaşık yüz yıllıktır; bu alandaki ilgi 1920’lerde başlamıştır. Bugün bazı Avrupa ülkelerinde ökse otu özütleri, kanser hastalarına en sık reçete edilen ürünler arasındadır. Ürünler, bitkinin yaşadığı ağaca göre (elma, çam, meşe) ayrı adlar alır.

Ökse otunun faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?

Ökse otu en çok kanser hastalarında yaşam kalitesi için araştırılmıştır; 50’den fazla klinik çalışma yayımlanmıştır ve bu çalışmaların çoğu yaşam kalitesinde iyileşme bildirir.

Ulusal Kanser Enstitüsü’nün aktardığı bir sistematik derlemede, yaşam kalitesini inceleyen 26 rastgele kontrollü çalışmanın 22’si ökse otuyla iyileşme bildirmiştir; rastgele olmayan 10 çalışmanın hepsi de aynı sonuca ulaşmıştır. Yorgunluk, bulantı-kusma, depresyon, duygusal iyilik hâli ve dikkatte düzelme görülmüştür.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Cochrane derlemesinde yaşam kalitesi, ruhsal durum ya da kemoterapi yan etkilerini inceleyen 16 çalışmanın 14’ünde yarar belirtisi görülmüştür. Derleme, meme kanserinde kemoterapi sırasında ökse otunun yaşam kalitesine katkı sağlayabileceğini gösteren kanıtlar bulunduğunu belirtir. Meme kanseri hastalarında dokuz rastgele kontrollü çalışmayı birleştiren daha yeni bir analiz de yaşam kalitesinde klinik açıdan anlamlı, orta büyüklükte bir etki bildirmiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’ne göre çalışmalar, ökse otunun belirtilerin hafiflemesine ve yaşam kalitesinin artmasına, kemoterapi ve ışın tedavisinin yan etkilerini azaltmaya yardımcı olabileceğini destekler. Bu çalışmaların bir kısmı küçük ya da yöntem açısından zayıf olduğu için sonuçlar dikkatle yorumlanır.

Ökse otu nasıl kullanılır?

Ökse otu araştırmalarda çoğunlukla deri altına enjeksiyonla kullanılmıştır. Avrupa’da enjeksiyonla uygulanan ökse otu özütleri reçeteli ilaç olarak satılır; ABD Klinik Onkoloji Derneği de kılavuz önerisinin, ürünün bir sağlık çalışanı tarafından sağlanıp uygulandığı durumlar için geçerli olduğunu belirtir.

Özütler su ya da su-alkol karışımıyla hazırlanır. Ağızdan kullanılan kapsül, sıvı özüt, çay ve toz biçimleri de vardır; ancak ağızdan kullanım çok az araştırılmıştır. Hangi biçimin, ne kadar süre kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verin.

Araştırılan ürünler içeriği belirli özütlerdir; bitkinin kendisi toplanıp kullanılmaz.

Ökse otu ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Ökse otu, hekim eşliğinde pek çok tedaviyle birlikte kullanılabilir. İleri evre kanser hastalarında yapılan bir çalışmada ökse otu ile kemoterapi ilacı gemsitabin arasında belirgin bir etkileşim görülmemiştir. Hekiminiz birlikte kullandığınız ilaçları şu noktalarla gözden geçirir:

• Kan sulandırıcılar (varfarin): Kemoterapi ve varfarin alan bir hastada kanama bildirildiği için kan sulandırıcıyla birlikte doz ve takip ayarlanır.
• Karaciğerde CYP3A4 enzimiyle işlenen ilaçlar: Laboratuvarda görülen enzim etkisi yalnızca çok yüksek miktarlarda ortaya çıkar; tedavide kullanılan miktarlarda beklenmez.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi ve Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı

Kanser tedavisi sırasında kullanılır mı?

Hekim eşliğinde kullanılabilir; ökse otu, kanser hastalarında tedaviyle birlikte kullanılmak üzere en çok araştırılan bitkilerdendir. ASCO’nun onayladığı kılavuza göre meme kanserinde yaşam kalitesini artırmak için düşünülebilir.

Meme kanseri hastalarında beş yıl süren iki izlem çalışmasında ökse otu, kemoterapinin etkisini olumsuz etkilememiş ve süregen belirtilerin azalmasına katkı sağlamıştır. İleri evre pankreas kanserinde İsveç’te yapılan, 290 hastalık plasebo kontrollü MISTRAL çalışmasında ise ökse otu sağkalımı ve genel yaşam kalitesini değiştirmemiştir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.

İlgili sayfalar: Meme kanseri, Belirtilere destek ve Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• Varfarin gibi kan sulandırıcı kullanıyorsanız ökse otu hekiminizle birlikte, doz ve takip ayarlanarak planlanır.
• Hamilelikte ökse otu kullanılmaz; emzirme döneminde hekiminize danışın.
• Araştırılan ürünler içeriği belirli özütlerdir; bitkinin meyvesi ve yaprağı toplanıp kullanılmaz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.