Kolon kanserine iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Kolon kanseri nedir?

Kolon kanseri, kalın bağırsağın ana bölümü olan kolonun dokularında başlayan kanserdir. Kolon, sindirim sisteminin son kısmıdır ve rektumla birlikte kalın bağırsağı oluşturur.

Kolon ve rektum kanserleri birlikte kolorektal kanser olarak da anılır. Başlıca risk etkenleri şunlardır:

• Anne, baba, kardeş ya da çocukta kolon veya rektum kanseri öyküsü
• Daha önce kolon, rektum ya da yumurtalık kanseri geçirmiş olmak
• Büyük ya da hücreleri olağan dışı görünen polipler (bağırsak iç yüzeyindeki küçük kabarıklıklar)
• Ailesel polipozis ya da Lynch sendromu gibi kalıtsal durumlar
• 8 yıl ya da daha uzun süren ülseratif kolit veya Crohn hastalığı
• Günde üç ya da daha fazla alkollü içki, sigara ve şişmanlık
• İleri yaş

Bu risk etkenlerinden birinin olması kanser olacağınız anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kişilerde de kanser görülebilir.

Kolon kanserinin belirtileri nelerdir?

En sık belirtiler dışkıda kan ve bağırsak alışkanlıklarında değişikliktir. Aşağıdakilerden biri varsa hekiminize başvurun:

• Dışkıda parlak kırmızı ya da çok koyu renkli kan
• İshal, kabızlık ya da bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Her zamankinden ince ya da farklı şekilde dışkı
• Sık gaz sancısı, şişkinlik, dolgunluk ya da kramp
• Nedeni bilinmeyen kilo kaybı, yorgunluk, kusma

Bu belirtiler kolon kanseri dışındaki durumlardan da kaynaklanabilir.

Kolon kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi planını kanserin evresine, genel sağlığınıza ve tercihlerinize göre onkoloji ekibiniz yapar; çoğu zaman birden fazla yöntem birlikte kullanılır.

• Ameliyat: Her evrede en sık kullanılan tedavidir. Kanserli bölüm sağlam dokuyla birlikte çıkarılır, bağırsağın uçları birleştirilir. Birleştirme mümkün değilse karın duvarında bir açıklık (kolostomi) oluşturulur; bu bazen geçicidir.
• Kemoterapi: Ameliyattan önce ya da sonra verilebilir. Kullanılan ilaçlar arasında kapesitabin, 5-florourasil, irinotekan, lökovorin ve oksaliplatin vardır; bunlar birlikte de verilebilir.
• Radyoterapi: Bazı hastalarda vücut dışından ya da içeriden ışın verilir.
• Hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi: Tümörde yapılan biyobelirteç testlerine göre bevasizumab, setuksimab, panitumumab, pembrolizumab gibi ilaçlar kullanılabilir.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Tıbbi tedavinizi planlandığı gibi sürdürmeniz en önemli adımdır; fitoterapi onun yanında yer alan bir destektir.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, kolon kanseri için uygulanan tedavi sürerken tedaviyi tamamlayıcı bir destek sağlar; uluslararası onkoloji kılavuzlarında bu konuda olumlu öneriler bulunur.

• Yaşam kalitesi: Kemoterapi alan kolorektal kanser hastalarıyla yapılan çalışmada Kore kırmızı ginsengi alanlarda ruh hâli ve yürüme becerisinde de iyileşme görülmüştür.
• Yan etkilerin hafifletilmesi: ASCO ve SIO’nun (Amerikan Klinik Onkoloji Derneği ve Bütünleştirici Onkoloji Derneği) 113 rastgele kontrollü çalışmayı inceleyen 2024 kılavuzuna göre Amerikan ginsengi tedavi sırasındaki yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir ve tedavi gören yetişkinlere önerilebilir; Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi de bu öneriyi aktarır. SIO kılavuzunda zencefil, kemoterapi sırasında bulantı ve kusmayı kontrol etmek için ilaçlara ek olarak düşünülebilecek seçenekler arasındadır; Ulusal Kanser Enstitüsü’ne göre zencefil çayı gibi zencefilli yiyecek ve içecekler de bulantıyı hafifletebilir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Hekim, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer; PSK çalışmaları da Japonya’da kullanılan standart özle yapılmıştır.
• Etkileşim kontrolü: Bitkisel ürünler kanser ilaçlarının vücutta emilimini, işlenmesini ya da atılmasını değiştirebilir. İrinotekan alanlarda sarı kantaron ve zerdeçal takviyesi bu yüzden tercih edilmez; Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi, kan sulandırıcı kullananlarda ginsenge hekim değerlendirmesiyle başlanmasını önerir.
• Düzenli takip: Kore kırmızı ginsengi çalışmasında ginseng grubunda beyaz kan hücresi düşüklüğü daha sık görüldüğü için fitoterapi sertifikalı hekiminiz kan değerlerinizi tedavi boyunca izler ve planı mevcut tedavinize göre ayarlar.

Kolon kanserinde hangi bitkiler araştırılmış?

Kolon kanserinde birkaç bitkisel ürün kemoterapi alan hastalarda incelenmiş ve olumlu sonuçlar alınmıştır. Aşağıdaki tablo yalnızca güvenilir kaynakta bu kanser türüyle ilgili bilgisi bulunan ürünleri gösterir.

PSK mantar özü

PSK, hindi kuyruğu mantarından elde edilen bir özdür ve Japonya ile Çin’de standart tedaviye ek olarak onaylıdır. Ameliyatla kolon ya da rektum kanseri çıkarılan 1.094 hastayı içeren üç çalışmanın birleştirildiği derlemede, kemoterapiye PSK eklenen grupta hastalığın geri gelmesi daha az görülmüş ve yaşam süresi daha uzun bulunmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

PSK, Japonya’da ameliyattan sonra kemoterapiyle birlikte kullanılan onaylı bir mantar özütüdür; bu sonuçlar Japonya’da yapılan çalışmalarda, o dönemin kemoterapi düzenleriyle alınmıştır. Mantar ürünü seçimi bu yüzden hekimle yapılır.

Kore kırmızı ginsengi

Kemoterapi (mFOLFOX-6) alan 438 kolorektal kanser hastasıyla yapılan bir çalışmada hastalar 16 hafta boyunca ya Kore kırmızı ginsengi ya da etkisiz bir hap almıştır. Ginseng alanlarda yorgunluk daha az bulunmuş; ruh hâli ve yürüme becerisinde de iyileşme görülmüştür. Araştırmacılar ginsengin bu kemoterapiyle birlikte kullanımının güvenli olduğunu bildirmiştir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Ginseng grubunda beyaz kan hücresi düşüklüğü (nötropeni) daha sık görülmüş, yan etkilerin toplam sıklığı ise iki grupta benzer bulunmuştur.

Zerdeçal (kurkumin)

İleri evre kolorektal kanserli 28 hastayla yapılan bir çalışmada bir grup yalnızca kemoterapi (FOLFOX), diğer grup buna ek olarak ağızdan kurkumin almıştır. Kurkumin eklenmesi güvenli ve iyi tolere edilir bulunmuş, yan etkiler iki grupta benzer çıkmıştır.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Kapesitabin adlı kemoterapi ilacı el ve ayak derisini etkileyen bir yan etkiye (el-ayak sendromu) yol açabilir. Kapesitabin başlayan 40 hastaya zerdeçal verilen bir ön çalışmada bu yan etki beklenenden az görülmüştür.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Evet; fitoterapi sertifikalı hekim eşliğinde, tedavinizle uyumlu seçilen bitkisel ürünler kemoterapi sırasında kullanılabilir. Hekiminiz kanser ilaçlarının etkisini değiştirebilen bitkileri ayırır; örneğin sarı kantaron kullanan hastalarda kanser ilaçlarının kandaki düzeyinin düştüğü görülmüştür.

Kolon kanserinde kullanılan irinotekanı alan beş kanser hastasıyla yapılan bir çalışmada, sarı kantaron ilacın etkin yan ürününün kandaki düzeyini ortalama %42 düşürmüştür. Bu yüzden irinotekan alan hastalarda sarı kantaron kullanılmaz.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’ne göre irinotekan gibi bazı kemoterapi ilaçlarını alanlarda zerdeçal takviyesi de tercih edilmez. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız, size en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır.

Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Kimler dikkat etmeli?

• İrinotekan alıyorsanız sarı kantaron ve zerdeçal takviyesi bu ilaçla birlikte kullanılmaz; hekiminiz uygun seçenekleri belirler.
• Kan sulandırıcı ya da şeker ilacı kullanıyorsanız zerdeçal ve ginseng takviyelerinde doz ve takip hekiminizce ayarlanır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün kullanmayı düşündüğünüzde, ürüne başlamadan önce başvurabilirsiniz. Görüşmede patoloji ve kolonoskopi raporlarınız, tahlilleriniz ve kullandığınız bütün ilaçlar birlikte değerlendirilir.

Amaç, size uygun ve tedavinizle uyumlu ürünleri belirlemek ve mevcut tedavinize uygun, size özel bir destek planı hazırlamaktır. Bu görüşme onkolojik tedavinizi tamamlar.

Beslenme de görüşmenin bir parçası olabilir. Kanser hastalarının çoğu zaman daha fazla protein ve kaloriye ihtiyacı olur; beslenme sorunları için diyetisyen desteği alınabilir.

Kanserde bitkisel ürünler hakkında genel bilgi: Kansere iyi gelen bitkiler var mı?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu