Kısaca
- Astımlı kişilerde ilaçlara ek olarak astım kontrolüne ve solunum ölçümlerine katkı sağlamıştır.
- Radyoterapi alan meme kanserli kadınlarda çörek otu jeli ışına bağlı deri tepkisini hafifletmiştir.
- Fitoterapi sertifikalı hekim, size uygun desteği tedavinizle uyumlu biçimde planlar.
Bu sayfada
Çörek otu nedir?
Çörek otu (Nigella sativa), Hindistan, Arap yarımadası ve Avrupa’da yetişen çiçekli bir bitkidir. Kullanılan kısmı siyah renkli tohumlarıdır; tohumlardan yağ da elde edilir.
Çörek otu tohumları yemeklerde baharat olarak kullanılır. Geleneksel tıpta iltihabı azaltmak ve enfeksiyonlara karşı yüzyıllardır başvurulan bir bitkidir.
Çörek otunun en çok araştırılan bileşeni timokinon adlı bir maddedir. Laboratuvar çalışmalarında çörek otu bileşenlerinin antioksidan ve iltihap giderici etkileri gösterilmiştir.
Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)
Çörek otunun faydaları nelerdir? Araştırmalar ne gösteriyor?
Çörek otu tansiyon, kan şekeri, kolesterol ve astım için insan çalışmalarıyla araştırılmış ve bu alanlarda olumlu sonuçlar alınmıştır.
| Kullanım | Araştırmalar ne gösteriyor? |
|---|---|
| Yüksek tansiyon | Büyük ve küçük tansiyonu az da olsa düşürdü (meta-analiz) |
| Kan şekeri | Açlık kan şekerini ve HbA1c’yi düşürdü (meta-analiz) |
| Kolesterol ve trigliserit | Toplam kolesterolü, LDL’yi ve trigliseridi düşürdü, HDL’yi yükseltti (meta-analiz) |
| Astım | İlaçlara ek olarak astım kontrolünü ve solunum ölçümünü düzeltti (meta-analiz) |
| Romatoid artrit, hazımsızlık, yağlı karaciğer | Olumlu sonuçlar alındı (küçük insan çalışmaları) |
| Diz kireçlenmesi ağrısı, döngüsel meme ağrısı (yağ, haricen) | Ağrıyı hafifletti (küçük insan çalışmaları) |
| Radyoterapiye bağlı deri tepkisi (jel, haricen) | Deri tepkisini hafifletti ve geciktirdi (rastgele kontrollü çalışma) |
Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol
Rastgele kontrollü çalışmaları birleştiren 2023 tarihli bir analizde çörek otu takviyesi, büyük tansiyonu ortalama 3 mmHg, küçük tansiyonu ortalama 2,7 mmHg düşürmüştür.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
30 çalışmayı birleştiren 2024 tarihli bir analizde çörek otu açlık kan şekerini ve son birkaç ayın ortalama şekerini gösteren HbA1c değerini düşürmüştür. 34 çalışmayı (2.278 kişi) birleştiren bir başka analizde toplam kolesterol, LDL ve trigliserit düşmüş, HDL yükselmiştir.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Size uygun ürün, miktar ve süre hekim eşliğinde, ilaçlarınızla uyumlu biçimde belirlenir.
Astım
Dört rastgele kontrollü çalışmayı birleştiren bir analizde çörek otu takviyesi, astım kontrol puanlarını ve bir saniyede üflenen hava miktarını (FEV1) düzeltmiştir. Yazarlar çörek otunun astım ilaçlarına ek yarar sağlayabileceği sonucuna varmıştır.
Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz
Çörek otu nasıl kullanılır?
Çörek otu tohum, toz, yağ, kapsül ve deriye sürülen jel biçiminde kullanılır. Yemeklerde baharat olarak kullanılan tohum, takviye biçimiyle aynı şey değildir; araştırmalar çoğunlukla takviye ya da yağ biçimiyle yapılmıştır.
Ürünler arasında içerik ve miktar bakımından fark olduğu için ürün ve miktar hekiminizle birlikte belirlenir. Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılmış ürünler kullanılır; ayrıntı için Fitoterapi nedir?
Çörek otu ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?
Evet, hekim eşliğinde kullanılabilir. Çörek otu çalışmalarda kan şekerini ve tansiyonu düşürdüğü için şeker ya da tansiyon ilacı kullanıyorsanız hekiminiz ölçümlerinizi birlikte izler.
Laboratuvar çalışmalarında çörek otu, birçok ilacı işleyen CYP2D6 ve CYP3A4 enzimlerini baskılamıştır; hekiminiz ilaç listenizi buna göre değerlendirir.
Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)
Çörek otunun ana bileşeni timokinonun kan sulandırıcı varfarinin etkisini azaltabildiği gösterildiği için varfarin kullananlarda takip birlikte planlanır.
Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Genel bilgi için: Bitki ilaç etkileşimi
Çörek otu kimler için uygundur?
Çörek otu tansiyon, kan şekeri, kolesterol ve astım konularında yetişkinlerde araştırılmıştır; tohumları yüzyıllardır yemeklerde baharat olarak kullanılır. Bilinen istenmeyen etkileri çoğunlukla saf yağın deriye sürülmesiyle görülen deri tepkileridir; bu yüzden deriye hangi biçimin uygun olduğunu hekiminiz belirler.
Karaciğer ya da böbrek hastalığınız varsa, hamile ya da emziriyorsanız takviye biçimi hekiminizle birlikte değerlendirilir. Fitoterapi tıbbi tedavinizin yanında kullanılan bir destektir.
Genel bilgi için: Bitkisel ürünlerin güvenli kullanımı
Kanser tedavisi sırasında çörek otu kullanılır mı?
Destek amacıyla yapılan küçük çalışmalarda çörek otuyla olumlu sonuçlar alınmıştır. Fitoterapi sertifikalı hekiminiz mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.
Radyoterapi alan 62 meme kanserli kadında yapılan bir çalışmada, deriye sürülen çörek otu jeli plaseboya göre ışına bağlı deri tepkisini daha seyrek görülür kılmış ve deri soyulmasını geciktirmiştir.
Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma
Beyin tümörlü çocuklarda yapılan küçük bir çalışmada ağızdan alınan çörek otu tohumu, ateşli nötropeni (bağışıklık hücreleri azken ateş yükselmesi) sıklığını ve hastanede kalış süresini azaltmıştır.
Kanıt türü: küçük insan çalışması
Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında timokinonun kanser hücreleri üzerinde dikkat çekici sonuçları vardır; insanlarda araştırılmaya devam ediyor. Radyoterapi sırasında ağızdan çörek otu kullanımı, antioksidan etkisi nedeniyle fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.
Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır. Ayrıntılar: Radyoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?, Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı? ve Meme kanserine iyi gelen bitkiler
Kimler dikkat etmeli?
- Şeker, tansiyon ya da kan sulandırıcı ilacı kullanıyorsanız hekiminiz doz ve takibi buna göre ayarlar.
- Hamilelik ve emzirme döneminde, karaciğer ya da böbrek hastalığında takviye biçimindeki çörek otu hekiminizle birlikte değerlendirilir.
- Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.
Sık sorulan sorular
Çörek otu yağı ne işe yarar?
Çörek otu yağı, ağızdan alınarak ve deriye sürülerek araştırılmıştır. Küçük çalışmalarda ağızdan alınan yağ romatoid artrit belirtilerini ve diz kireçlenmesi ağrısını hafifletmiş, kalp damar hastalığı olanlarda bazı metabolik değerleri düzeltmiştir. Deriye sürülen yağla diz kireçlenmesi ağrısında ve döngüsel meme ağrısında olumlu sonuçlar alınmıştır. Hangi biçimin size uygun olduğunu hekiminiz belirler.
Çörek otu tansiyonu düşürür mü?
Araştırmalar umut vericidir. Rastgele kontrollü çalışmaları birleştiren 2023 tarihli bir analizde çörek otu takviyesi büyük ve küçük tansiyonu düşürmüştür. Tansiyon ilacı kullanıyorsanız ilacınızı bırakmayın; çörek otu hekim planıyla eklenir.
Çörek otu şeker hastalarına iyi gelir mi?
Destek olabilir. 30 çalışmayı birleştiren 2024 tarihli bir analizde çörek otu takviyesi açlık kan şekerini ve HbA1c'yi düşürmüştür. Şeker ilacı ya da insülin kullanıyorsanız hekiminiz kan şekeri takibini sizinle birlikte planlar.
Çörek otu astıma iyi gelir mi?
Yardımcı olabilir. Dört rastgele kontrollü çalışmayı birleştiren bir analizde çörek otu takviyesi, astım ilaçlarına ek olarak astım kontrol puanlarını ve solunum ölçümlerini düzeltmiştir. Çörek otu astım ilacınızın yanında, hekim eşliğinde kullanılabilir; ilacınızı bırakmayın.
Bu konuda Dr. Hakan Özkul'a nasıl danışabilirim?
Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir. Görüşmeye son raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçlarla bitkisel ürünlerin listesini getirin; size özel bir fitoterapi planı hazırlanır. Randevu sayfasından randevu alabilir ya da bu sayfanın sonundaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Bu konuda hekimle görüşmek ister misiniz?
Görüşmede Dr. Hakan Özkul raporlarınızı, tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirir. Bitkisel desteğin tedavinizle uyumunu gözden geçirir ve size özel bir fitoterapi planı hazırlar; önerilen ürünler ruhsatlı ürünler arasından seçilir. Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir.
Görüşmeye gelirken yanınıza alın:
- son raporlarınız ve tahlil sonuçlarınız,
- kullandığınız ilaçların listesi,
- kullandığınız bitkisel ürünler ve takviyeler.
Raporlarınızla birlikte randevu alabilir ya da aşağıdaki formla sorunuzu yazabilirsiniz.
Kaynaklar
- Nigella sativa (About Herbs). Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi (MSK). (mskcc.org)
- Kavyani Z ve ark. Antihypertensive effects of Nigella sativa supplementation: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res 2023. PubMed kaydı, 2023. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Shirvani S ve ark. The effect of Nigella sativa supplementation on glycemic status in adults: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Prostaglandins Other Lipid Mediat 2024. PubMed kaydı, 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Rounagh M ve ark. Effects of Nigella sativa supplementation on lipid profiles in adults: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clin Nutr ESPEN 2024. PubMed kaydı, 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Han A, Shi D. The efficacy of Nigella sativa supplementation for asthma control: a meta-analysis of randomized controlled studies. Postepy Dermatol Alergol 2021. PubMed kaydı, 2021. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Rafati M ve ark. Nigella sativa L. for prevention of acute radiation dermatitis in breast cancer: A randomized, double-blind, placebo-controlled, clinical trial. Complement Ther Med 2019. PubMed kaydı, 2019. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
- Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Resmî Gazete, 28 Nisan 2026, sayı 33237), Madde 14. T.C. Sağlık Bakanlığı, 2026. (resmigazete.gov.tr)
Görsel: Afifa Afrin, CC BY-SA 4.0
