Endometriozise iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Endometriozis nedir?

Endometriozis, rahim iç zarındaki hücrelere benzeyen hücrelerin vücudun başka yerlerinde büyümesidir. Kalıcı (kronik) bir hastalıktır ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir.

Bu dokular çoğunlukla yumurtalıklar, tüpler ve leğen kemiği boşluğunun zarı gibi rahmin çevresindeki alanlarda bulunur. Bazen mesaneyi ya da bağırsağı, nadiren de göğüs gibi uzak bölgeleri tutar. Belirtiler, bu dokular parçalanıp kanadığında ama kan vücuttan çıkamadığında ortaya çıkar.

Yumurtalıkta endometriozise bağlı oluşan sıvı dolu kiste endometrioma denir; halk arasında “çikolata kisti” adıyla bilinir. Endometriozis genellikle ilk adetten menopoza kadar olan dönemde tanı alır.

Belirtileri nelerdir?

Belirtilerin bir kısmı adet sırasında, bir kısmı her zaman görülebilir:

• Günlük işleri yapmayı engelleyen şiddetli adet ağrısı
• Bir-iki saatte bir ped değiştirmeyi gerektiren bol adet kanaması
• Karnın alt kısmında ve belde ağrı
• Dışkılama ya da idrar yaparken ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı
• Aşırı yorgunluk

Gebe kalmada güçlük, depresif ruh hâli ve kaygı da görülebilir. ESHRE, endometriozisin başlıca ağrı (çoğu zaman adet döngüsüne bağlı) ve kısırlıkla kendini gösterdiğini belirtir.

Nasıl teşhis edilir?

Endometriozisin tanısı uzun sürebilir, çünkü belirtileri başka hastalıklara benzer. Hekim yakınmalarınızı ve yakın akrabalarınızda endometriozis olup olmadığını sorar, karın ve iç muayene yapabilir.

Ultrason yapılabilir. Karından küçük bir kesiyle kamera sokularak yapılan inceleme (laparoskopi) tanıyı doğrulayabilir; bu sırada endometriozis odakları çıkarılabilir.

Tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Endometriozisin nedeni bilinmemektedir ve şu an onu ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak tedavi ağrı gibi belirtileri yönetmeye yardım eder.

İlk basamak genellikle ilaçtır: parasetamol ve ibuprofen gibi ağrı kesiciler, kombine doğum kontrol hapı ya da vücuttaki hormon miktarını değiştiren başka ilaçlar. Gebe kalmaya çalışıyorsanız hormon verilmez. İlaçlar yetersizse ya da hastalık yaygınsa ameliyat önerilebilir; ameliyatla endometriozis odakları ya da yumurtalık kistleri çıkarılabilir.

ESHRE, hormon tedavisi ile cerrahi arasında seçim yapılırken hastanın tercihi, yan etkiler ve kişisel yanıtın birlikte değerlendirilmesini önerir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, ilaç ve gerektiğinde ameliyatla yürüyen tedavinizi tamamlayıcı destek sağlar ve şu konularda katkı sunar:

• Yaşam kalitesi: ESHRE kılavuzu, hekimlerin yaşam kalitesi ve ruhsal iyi oluş için ilaç dışı yaklaşımları hastalarıyla konuşmasını önerir; fitoterapi bu yaklaşımlardan biridir.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Çin bitkisel karışımlarıyla yapılan çalışmalarda adet ağrısı ve diğer belirtilerde olumlu sonuçlar alınmıştır (Cochrane derlemesi). Ayrıntılar aşağıdaki bölümde.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Hekim, içeriği ve miktarı belli, ruhsatlı ürünü seçer. Gebe kalmaya çalışırken hormon ilacı verilmez; bitkisel ürün seçiminde de gebelik planınız göz önünde tutulur.
• Etkileşim kontrolü: Endometriozis tedavisinde hormon ilaçları sık kullanılır. Hayıt gibi bazı bitkiler bu ilaçların etkisini değiştirebileceği için hekim, ürünü ilaçlarınızla birlikte değerlendirir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim; ultrason ve ameliyat raporlarınızı, tahlillerinizi ve ilaçlarınızı birlikte değerlendirerek size özel bir plan önerir ve bu planı kadın hastalıkları hekiminizle uyumlu tutar.

Endometrioziste hangi bitkiler araştırılmış?

En çok araştırılan bitkisel yaklaşım Çin bitkisel karışımlarıdır; küçük çalışmalarda ağrı ve diğer belirtilerde olumlu sonuçlar alınmıştır.

Çin bitkisel karışımları hakkında ne biliniyor?

Cochrane’in 2012 derlemesi, laparoskopiyle tanı konmuş 158 kadının katıldığı 2 çalışmayı inceledi. Ameliyattan sonra verilen bitkisel karışım, hormon ilacı gestrinonla benzer oranda belirti rahatlaması ve gebelik sağladı. Yazarlara göre karışımın yararı gestrinonla karşılaştırılabilir, yan etkisi ise daha azdır.

Ağızdan, ardından lavmanla birlikte kullanılan karışım alan kadınlarda belirtiler, danazol alanlara göre daha sık rahatladı. Adet ağrısı puanı daha fazla azaldı; yumurtalık çevresindeki kitleler daha sık küçüldü ya da kayboldu.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Vitamin ve benzeri besin takviyeleri ise plasebo kontrollü çalışmaların birleştirildiği bir meta-analizde ağrıda plaseboya benzer sonuç vermiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler ilaçlarla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler bazı ilaçların etkisini değiştirebildiği için, hekiminiz kullandığınız ilaçları değerlendirdikten sonra endometriozis tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. Endometriozis tedavisinde hormon ilaçları sık kullanıldığı için her ürün bu ilaçlarla birlikte değerlendirilir.

Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’ne göre laboratuvar çalışmaları, hayıtın (Vitex) doğum kontrol hapı gibi hormon ilaçlarının etkisini azaltabileceğini düşündürmektedir; bu yüzden hormon ilacı kullanan kadınlarda hekiminiz uygun seçeneği birlikte belirler.

Ayrıntılı bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• Hormon ilacı kullanıyorsanız ya da hormona duyarlı bir hastalığınız varsa hayıt gibi bitkiler hekiminizle birlikte değerlendirilir; hayıt gebelikte önerilmez.
• Gebelik planlıyorsanız ya da gebelik ihtimali varsa bitkisel ürün seçimi gebelik planınıza göre yapılır.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün düşünüyorsanız ya da zaten kullanıyorsanız, bunu fitoterapi sertifikalı bir hekimle konuşmak, ürünü tedavinizle uyumlu biçimde seçmenizi kolaylaştırır. Kadın hastalıkları hekiminizin önerdiği izlem ve tedavi sürer.

Fitoterapi sertifikalı hekim; ultrason ve ameliyat raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız bütün ilaçları, özellikle hormon ilaçlarını birlikte değerlendirir. Gebelik planınızı göz önüne alır ve kararları kadın hastalıkları hekiminizle uyumlu biçimde verir. Kullandığınız her ürünü, ne sıklıkla aldığınızla birlikte yazılı bir liste olarak götürün.

Adet düzeniyle ilgili bilgi: Adet düzensizliği

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu