Kansere iyi gelen bitkiler var mı? Araştırmalar ne diyor?

Kanseri tedavi eden bir bitki var mı?

Bitkilerin değeri, tıbbi tedavinin yanında tedavi sürecini desteklemelerindedir; kanseri tedavi ettiği ya da gerilettiği gösterilmiş bir bitki yoktur. Kanıtlanmamış yöntemler tıbbi tedavinin yerine kullanılmamalıdır, çünkü tedavinin gecikmesi hastalığın kontrol altına alınma şansını azaltır.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez.

Bitkiler kanser ilaçlarının da önemli bir kaynağıdır. Kemoterapide kullanılan birçok ilaç bitkilerden elde edilir ve sıkı klinik çalışmalardan geçtikten sonra kullanıma girer:

• Paklitaksel (Taksol), Pasifik porsuk ağacının (Taxus brevifolia) kabuğundan ayrıştırılan bir bileşiktir; bugün yarı sentetik yolla üretilir.
• Vinkristin, Madagaskar cezayir menekşesinden (Catharanthus roseus) ayrıştırılan doğal bir bileşikten elde edilir.

Bu ilaçlar bitkideki tek bir maddenin ayrıştırılmasıyla geliştirilir; bu, bitkinin çayının ya da takviyesinin kansere iyi geldiği anlamına gelmez.

Fitoterapinin ne olduğu ve Türkiye’de kimin uyguladığı: Fitoterapi nedir?

Fitoterapi kanser sürecinde nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, tıbbi tedavinin yanında yorgunluk ve bulantı gibi şikâyetlerin yönetimine ve yaşam kalitesine katkı sağlayabilir; kanser hastaları bu yöntemlere yan etkilerle baş etmek, rahatlamak ve tedavinin getirdiği kaygıyı hafifletmek için başvurur:

• Yaşam kalitesi: Uluslararası kılavuzlara göre bazı tamamlayıcı yöntemler, tıbbi tedaviye ek olarak kullanıldığında belirtileri kontrol etmeye ve hastanın iyilik hâlini artırmaya yardım eder.
• Yan etkilerin hafifletilmesi: ASCO–SIO 2024 kılavuzuna göre Amerikan ginsengi tedavi sırasındaki yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir; zencefil, kemoterapi sırasında bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebilir.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Bitki ve takviyelerin çoğu kemoterapi ilaçlarıyla birlikte incelenmediği için hekim, hangi ürünün tedavinizle uyumlu olduğunu önceden belirler. Hekim, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer.
• Etkileşim kontrolü: Bazı bitkiler kemoterapi ilaçlarının etkisini azaltabilir; kullandığınız ilaçlar tek tek gözden geçirilir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları değerlendirir; önerisini onkoloğunuzla uyumlu biçimde yapar ve tedavi boyunca gözden geçirir.

Yorgunluk: ABD Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği’nin (SIO) 2024 kılavuzu, tedavi sürerken görülen yorgunluk için Amerikan ginsengini önerilebilecek seçenekler arasında sayar. Kılavuzu hazırlayanlar, tedavi sırasında ginsengin yarar gösterdiğini bildirir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bulantı: ASCO’nun onayladığı SIO kılavuzuna göre kemoterapi sırasında zencefil, bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebilir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Belirtilere destek hakkında ayrıntı: Kanserde belirtilere destek

Hangi bitkiler kanser hastalarında araştırılmış?

Kanser hastalarında en çok araştırılan bitkiler Amerikan ginsengi, zencefil, tıbbi mantar özleri, ökse otu, zerdeçal ve yeşil çaydır. Bunların bir kısmında yorgunluk, bulantı, yaşam kalitesi açısından olumlu sonuçlar alınmış; bazı çalışmalarda yaşam süresi de daha uzun bulunmuştur.

Mide kanseri için ameliyat olan 8.009 hastayı kapsayan 8 rastgele kontrollü çalışmanın birleştirildiği bir derlemede, ameliyattan sonra kemoterapiyle birlikte hindi kuyruğu mantarından elde edilen PSK’yi alan grupta yaşam süresi daha uzun bulunmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

PSK, Japonya’da ameliyattan sonra kemoterapiyle birlikte kullanılan onaylı bir mantar özütüdür; bu sonuçlar o koşullarda, standart PSK ile alınmıştır.

Avrupa’da ökse otu özütleri kanser hastalarına en sık reçete edilen ürünler arasındadır. Ökse otu çalışmalarını inceleyen derlemelere göre iyi tasarlanmış bazı çalışmalar hastalar için yarar bildirmiştir; bu sonuçlar ökse otunun yaşam kalitesine katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bitkisel ürünler kanser hastalarında bağışıklığı destekler mi?

Bağışıklık üzerindeki etkisi en çok araştırılan bitkisel ürünler tıbbi mantar özleridir. Mide kanseri hastalarında yapılan çalışmalar, kemoterapiyle birlikte kullanılan PSK’nin kemoterapinin bağışıklık hücrelerinde yol açtığı hasarın onarımına yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Ürün seçimi hekimle yapılır.

Bağışıklık sistemi normalde anormal hücreleri tanıyıp yok etmeye çalışır; kanser hücreleri ise kendilerini bağışıklık sisteminden gizleyebilir. İmmünoterapi, bağışıklık sisteminin kansere karşı daha iyi çalışmasına yardım eden bir tıbbi tedavi türüdür.

Kemoterapi gibi bazı tedaviler, enfeksiyonla savaşan akyuvarların sayısını düşürür ve enfeksiyon riskini artırır. Bu dönemde gerekirse enfeksiyonu önlemek ya da akyuvar sayısını artırmak için ilaç verilir; kararı onkoloğunuz verir.

Hangi durumlarda bitkisel ürünlere dikkat etmek gerekir?

Kemoterapi, radyoterapi ve ameliyat dönemlerinde, karaciğer sorunu ya da kanama eğilimi olanlarda bitkisel ürünler hekimle birlikte seçilmelidir.

• Kemoterapi ve radyoterapi: Sarı kantaronla birlikte alındığında kanser ilaçları daha az etkili olabilir. Tedavi sırasında alınan antioksidan takviyeleri hastalıksız kalma şansını azaltabilir. Bu yüzden tedavi süresince kullanılacak her ürün onkoloğunuzla birlikte belirlenir.
• Ameliyat öncesi: Bazı takviyeler kanama riskini artırabilir ya da anesteziye yanıtı etkileyebilir; her ürünü ameliyattan olabildiğince önce hekiminize söyleyin.
• Karaciğer ve böbrek: Yeşil çay ekstreleri nadiren karaciğer hasarına yol açmıştır; zerdeçal takviyesi böbrek taşı riskini artırabilir.
• Pıhtılaşma sorunları: Zencefil, sarımsak ve zerdeçal kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşerek kanama riskini artırabilir. Ginkgo, varfarin gibi kan sulandırıcı kullananlarda kanama riskini artırabilir.

Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı? ve Bitki-ilaç etkileşimleri

Kimler dikkat etmeli?

• Kemoterapi ya da radyoterapi alıyorsanız onkoloğunuza danışmadan antioksidan takviyesi ya da bitkisel ürün başlamayın.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız, kanama bozukluğunuz varsa ya da ameliyat olacaksanız zencefil, sarımsak, zerdeçal ve ginkgo gibi ürünleri önceden hekiminize söyleyin.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün kullanmayı düşündüğünüzde, ürüne başlamadan önce başvurabilirsiniz. Fitoterapi sertifikalı hekim raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları değerlendirir; tedavinizle uyumlu olabilecek ürünleri onkoloğunuzla uyum içinde belirler.

Kullanmayı düşündüğünüz her ürünü onkoloğunuza ve fitoterapi sertifikalı hekiminize söyleyin. Vitaminler dahil her takviyeyi, ne kadar güvenli olduğunu düşünürseniz düşünün, hekiminize söylemek çok önemlidir.

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu