Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Fitoterapi kemoterapi sürecinde nasıl destek olabilir?

Tedavinize göre seçilen bitkisel destek, kemoterapi sırasında yorgunluk ve bulantı gibi şikâyetlerin hafifletilmesine katkı sağlayabilir:

• Yaşam kalitesi: ABD Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği’nin (SIO) 2024 kılavuzu, tedavi sürerken görülen yorgunluk için Amerikan ginsengini önerilebilecek seçenekler arasında sayar.
• Yan etkilerin hafifletilmesi: ASCO’nun onayladığı SIO kılavuzuna göre zencefil bulantı ilaçlarına ek olarak düşünülebilir; Ulusal Kanser Enstitüsü’ne göre zencefil çayı da bulantının hafifletilmesine yardımcı olabilir.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Fitoterapide ruhsatlı ürünler kullanılır. Türkiye’de fitoterapide Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından ruhsatlandırılmış geleneksel bitkisel tıbbi ürünler ve tıbbi bitki çayları kullanılır; hekim seçimi buna göre yapar. Yemeklerdeki baharat ve çay gibi gıdalardaki bitkiler kullanılmaya devam edilebilir; bitkisel ilaçlar ise bunlardan daha güçlüdür.
• Etkileşim kontrolü: Hangi ürünün kemoterapi ilaçlarınızla birlikte kullanılabileceği önceden belirlenir; bazı takviyeler ilacın etkisini azaltır, bazıları artırır.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekim raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları değerlendirir; mevcut tedavinize uygun bir plan hazırlar.

Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez.

Yorgunluk: ASCO ile SIO’nun 2024 kılavuzunu hazırlayanlar, tedavi sırasında ginsengin yarar gösterdiğini bildirir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Bulantı: Ulusal Kanser Enstitüsü’nün hasta bilgilendirmesine göre zencefil çayı gibi zencefilli yiyecek ve içecekler bulantıyı hafifletebilir. MASCC ve ESMO’nun 2023 kılavuzu ile ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi ise zencefil çalışmalarının sonuçlarını farklı bulur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Hangi bitkilerde hekiminiz kemoterapi ilaçlarınızı birlikte değerlendirir?

Hekiminizin en çok dikkat ettiği örnekler sarı kantaron, yeşil çay ürünleri ve greyfurttur. Birçok kemoterapi ilacı vücutta belirli sistemlerle işlenir; bir ürün bu sistemleri etkilerse ilacın vücuttaki düzeyi değişebilir.

Bu sistemlerin başında karaciğer ve bağırsaktaki sitokrom P450 enzimleri gelir; CYP3A4 bu enzimlerden biridir. P-glikoprotein ise maddelerin hücreden atılmasına yardım eden bir proteindir. Örneğin sarı kantaron CYP3A4 enzimini ve bağırsaktaki P-glikoproteini uyararak bazı ilaçların kandaki düzeyini düşürür.

Aşağıdaki tablo kaynağı olan örnekleri gösterir; tabloda olmayan ürünleri de hekiminiz aynı biçimde değerlendirir.

Greyfurt bitkisel ürün değil bir meyvedir; aynı enzim yoluyla ilaçlarla etkileştiği için tabloda yer alır. Turunç gibi bazı başka turunçgiller de aynı etkiyi gösterebilir.

Sarı kantaron ile irinotekan arasındaki etkileşim, beş kanser hastasıyla yapılan bir çalışmada gösterilmiştir; ilacın etkin yan ürününün kandaki düzeyi ortalama %42 düşmüştür.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Yeşil çay ile bortezomib arasındaki etkileşim laboratuvar ve fare çalışmalarından gelir; insanlarda araştırılmaya devam ediyor.

Kanıt türü: hayvan çalışması

Etkileşimler hakkında genel bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri

Antioksidan takviyeler kemoterapi sırasında nasıl değerlendirilir?

Antioksidan takviyeler (A, C ve E vitamini, karotenoidler, koenzim Q10 gibi) kemoterapi ve radyoterapi sırasında fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır. Ulusal Kanser Enstitüsü, bu dönemde alınan antioksidan takviyelerinin hastalıksız kalma şansını azaltabileceğini belirtir.

Kemoterapi alan 1.134 meme kanserli kadının izlendiği gözlemsel bir çalışmada multivitamin kullanımı sonuçlarla ilişkili bulunmamış; B12 vitamini ve demir kullanımı ise daha olumsuz sonuçlarla ilişkili bulunmuştur. Bu yüzden takviyeler kişiye göre, tahlillere bakılarak değerlendirilir.

Propolis kemoterapi ile birlikte kullanılır mı?

Propolis içeren ürünler, kanser için verilen tedaviye bağlı ağız yaraları için araştırılmıştır; çalışmaların sonuçları birbirinden farklıdır. Propolis kullanımı fitoterapi sertifikalı hekiminizle birlikte planlanır.

Kanıt türü: küçük insan çalışması

Arı sokmasına, bala, ambrosiaya ya da kasımpatına alerjisi olanlarda propolis kullanılmaz.

Kemoterapi sırasında bitkisel destek nasıl planlanır?

Bitkisel destek, fitoterapi sertifikalı hekiminizin tedavinize göre hazırladığı planla kullanılır.

• Ürün listenizi getirin. Kullandığınız her ürünü, ne sıklıkla ve hangi dozda aldığınızla birlikte yazılı bir liste olarak görüşmeye getirin.
• Hekimlerinizle paylaşın. Kullandığınız ya da kullanmayı düşündüğünüz vitamin, mineral ve bitkisel ürünleri paylaşmanız en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır. Kanser tanısı aldıysanız yeni bir yönteme hekiminizle konuşarak başlamanız özellikle önemlidir.
• Zamanlamayı birlikte belirleyin. Bazı kanser merkezleri tedavi başlamadan önce bitkisel ürünlere ara verilmesini önerir; zamanlama fitoterapi sertifikalı hekiminiz ve tedavinizi sürdüren hekiminizle birlikte planlanır.

Kanserde bitkisel ürünler hakkında genel bilgi: Kansere iyi gelen bitkiler var mı? ve Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu

Kimler dikkat etmeli?

• İrinotekan, imatinib, dosetaksel ya da ibrutinib kullananlarda sarı kantaron içeren ürünler kullanılmaz.
• Nilotinib ve ibrutinib kullananlarda greyfurt ve suyu tüketilmez; diğer kanser ilaçları için hekiminiz greyfurtla uyumu değerlendirir.
• Arı sokmasına, bala, ambrosiaya ya da kasımpatına alerjisi olanlarda propolis kullanılmaz.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.