Fitoterapi nedir, ne işe yarar?

Fitoterapi ne demek?

Fitoterapi, bitkilerden hazırlanan tıbbi ürünlerle yapılan bir uygulama yöntemi demektir. Sağlık Bakanlığı fitoterapiyi, geleneksel ya da modern yöntemlerle hazırlanan bitkisel tıbbi ürünlerin kullanıldığı “koruyucu, tamamlayıcı ve destekleyici bir uygulama yöntemi” olarak tanımlar.

Bu ürünler arasında bitkisel drog (bitkinin kurutulmuş kısmı), bitkisel preparatlar, uçucu ve sabit yağlar, geleneksel bitkisel tıbbi ürünler ve bitkisel ilaçlar sayılır.

Fitoterapi ne işe yarar?

Fitoterapi, tıbbi tedaviyi tamamlar ve destekler; sindirim, uyku, bulantı, stres ve soğuk algınlığı gibi birçok şikâyette bitkilerin yararı araştırılmıştır. Fitoterapi tıbbi tedavinin yerine geçmez; onu tamamlayan bir destek olarak planlanır.

Araştırmalarla desteklenen kullanımlar

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), etkinliği yayımlanmış klinik çalışmalarla desteklenen ve Avrupa Birliği’nde en az 10 yıldır kullanılan bitkisel ilaçlar için “yerleşik tıbbi kullanım” kararı verir. Bu karar verilen örnekler şunlardır:

• Nane yağı: Huzursuz bağırsak sendromunda karın ağrısını, rahatsızlığı ve şişkinlik hissini hafifletebilir; alna sürülen nane yağı hafif baş ağrısında rahatlatabilir.
• Zencefil: Toz zencefil kökü, taşıt tutmasına bağlı bulantı ve kusmayı önlemek için kullanılır; bu kullanım klinik çalışmalara dayanır.
• Kediotu kökü: Belirli bir kuru özütü hafif sinirsel gerginlik ve uyku sorunlarında kullanılır. Çalışmalarda uykuya dalma süresinin kısaldığı ve uyku kalitesinin arttığı görülmüştür.

Sarı kantaron da iyi araştırılmış bitkilerdendir. 29 rastgele kontrollü çalışmayı (5.489 hasta) bir araya getiren bir Cochrane derlemesinde, sarı kantaron özütleri major depresyonda plasebodan daha etkili bulunmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Uzun süreli geleneksel kullanım

Bazı bitkiler yüzyıllardır kullanılır ve Avrupa’da “geleneksel kullanım” kaydı alır. Bunun için ürünün en az 30 yıldır, bunun 15 yılı Avrupa Birliği’nde olmak üzere kullanılıyor olması, güvenli bulunması ve etkinliğinin akla yatkın görülmesi gerekir.

• Papatya çiçeği: Avrupa İlaç Ajansı; şişkinlik ve hafif kramp gibi sindirim şikâyetlerinde, soğuk algınlığı belirtilerinde, ağız ve boğazdaki küçük yara ve iltihaplarda geleneksel kullanımını kabul eder.
• Zencefil: Şişkinlik ve gaz gibi hafif sindirim şikâyetlerinde, geçici iştahsızlıkta, hafif eklem ağrısında ve soğuk algınlığı belirtilerinde geleneksel kullanımı kabul edilir.
• Kediotu kökü: Hafif stres belirtilerini rahatlatmak ve uykuya yardımcı olmak için geleneksel kullanımı kabul edilir.

Dünya Sağlık Örgütü, bitkisel tıbbın kronik hastalıklarda ağrıyı hafifletmek, yan etkileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla tıbbi tedavinin yanında giderek daha çok kullanıldığını belirtir.

Kanıt düzeyi bitkiden bitkiye değiştiği ve aynı bitki bazı ilaçlarla etkileşebildiği için (örneğin sarı kantaron birçok ilacın etkisini azaltır) ürünü hekim seçer.

Fitoterapi hangi alanlarda kullanılır?

Avrupa İlaç Ajansı’nın değerlendirdiği bitkisel ilaçlar en çok şu alanlarda toplanır: sindirim sorunları, idrar yolu ve üreme sistemi şikâyetleri, öksürük ve soğuk algınlığı, cilt sorunları ve küçük yaralar, stres ve ruh hali, ağrı ve iltihap, dolaşım sorunları, uyku sorunları.

Avrupa’da geleneksel kullanım kaydı alan bitkisel ilaçlar, hekim gözetimi gerektirmeden kullanılabilecek ürünlerdir. Türkiye’de fitoterapinin hangi durumlarda uygulanacağı (endikasyonları), Sağlık Bakanlığının hazırladığı Fitoterapi Uygulama Kılavuzu’nda ele alınır.

Sitede konular ayrı sayfalarda ele alınır: hastalıklar için Hastalıklar, kanser için Kansere iyi gelen bitkiler var mı?

Türkiye’de fitoterapiyi kimler uygulayabilir?

Türkiye’de fitoterapiyi Sağlık Bakanlığınca tescil edilmiş fitoterapi sertifikası olan hekim uygular.

Hastalığın tanısını koymak ve tedavi planını oluşturmak hekimin işidir; fitoterapi bu plana uyumlu bir destek olarak eklenir.

Fitoterapi nasıl güvenli biçimde uygulanır?

Fitoterapi, ruhsatlı ürünle ve hekim değerlendirmesiyle uygulanır; böylece tedavinizle uyumlu biçimde kullanılabilir. Dünya Sağlık Örgütü, güvenliğin uygulayıcının yetkinliğine, ürünün kalitesine, iyi iletişime ve düzenlemelere bağlı olduğunu belirtir. Avrupa’da bitkisel ilaçlar için iyi üretim uygulamaları ve ürün güvenliğini izleme (farmakovijilans) kuralları geçerlidir.

Hekiminiz şu konularda size yol gösterir:

• Kullandığınız her ürünü hekiminizle paylaşmanız, desteğin ilaçlarınızla uyumlu seçilmesini sağlar; örneğin sarı kantaron birçok ilacın etkisini azalttığı için hekim bunu göz önüne alır.
• Ameliyat olacaksanız kullandığınız takviyeleri olabildiğince önceden söylemeniz, ekibin planı buna göre yapmasını kolaylaştırır.
• Hamilelik, emzirme döneminde ve çocuklarda ürün seçimi hekimle birlikte yapılır; birçok bitkisel ürün bu gruplarda denenmemiştir.

Kimler dikkat etmeli?

• Hamilelik ve emzirme döneminde ya da çocuklar için bitkisel ürüne hekiminizle birlikte karar verin; birçok ürün bu gruplarda denenmemiştir.
• Ameliyat olacaksanız kullandığınız her bitkisel ürünü ve takviyeyi olabildiğince önceden hekiminize söyleyin.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bitkisel bir ürün kullanmayı düşündüğünüzde fitoterapi sertifikalı hekime başvurabilirsiniz; özellikle düzenli ilaç kullanıyorsanız, kemoterapi ya da başka bir tedavi görüyorsanız, hamileyseniz ya da ameliyat olacaksanız.

Hekim önce kullandığınız ilaçları değerlendirir ve gerekirse size uygun ruhsatlı bir ürün seçer. Fitoterapi mevcut tedavinizle uyumlu biçimde planlanır.

Görüşme yüz yüze ya da online yapılabilir.

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu

Fitoterapist ile fitoterapi sertifikalı hekim arasındaki fark nedir?

Türkiye’de fitoterapi uygulama yetkisi bir unvana değil, sertifikalı hekim olmaya bağlıdır. Sağlık Bakanlığının geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları listesinde fitoterapiyi uygulayabilecek kişiler “sertifikalı tabip ve sertifikalı diş tabibi” olarak yazılıdır; “fitoterapist” diye ayrı bir uygulayıcı bu listede yer almaz.

Bu yüzden fitoterapi almak istediğinizde karşınızdaki kişinin hekim olup olmadığını ve Sağlık Bakanlığınca tescilli fitoterapi sertifikası bulunup bulunmadığını sorabilirsiniz. Dr. Hakan Özkul, Sağlık Bakanlığı onaylı fitoterapi sertifikası olan bir hekimdir.