Tiroid yetmezliğine iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Tiroid yetmezliği nedir?

Tiroid yetmezliği, boyundaki tiroid bezinin yeterince hormon üretmediği, sık görülen bir durumdur; tıbbi adı hipotiroidi ya da hipotiroidizmdir.

Tiroid hormonu vücudun enerjiyi kullanmasına, metabolizmayı düzenlemesine ve sıcak kalmasına yardım eder; beyin, kalp ve kasların düzgün çalışması için de gereklidir.

En sık neden Hashimoto hastalığıdır. Bu hastalıkta bağışıklık sistemi tiroid bezini hedef alır ve bez yeterince hormon üretemez. Kadınlarda daha sık görülür ve genellikle 30 ile 50 yaş arasında başlar.

Başka nedenler arasında tiroid ameliyatı, radyoaktif iyot ya da boyuna ışın tedavisi, tiroid iltihabı (tiroidit), lityum ve amiodaron gibi bazı ilaçlar, iyot eksikliği ve tiroidi yöneten hipofiz bezinin sorunları sayılır.

Tiroid yetmezliğinin belirtileri nelerdir?

Sık belirtiler aşırı yorgunluk, her zamankinden çok üşüme, kilo alma, kabızlık, dikkati toplamakta güçlük, çökkün ruh hali, ciltte ve saçta kuruluk, saç dökülmesi, ses kısıklığı ve düzensiz ya da yoğun adet kanamasıdır.

Belirtiler genellikle yavaş gelişir ve zamanla artar; hafif olduklarında fark edilmeyebilir.

Bu belirtilerin her biri başka sağlık sorunlarından da kaynaklanabilir. Tiroid yetmezliğini ancak kan testi gösterebilir.

Tiroid yetmezliği nasıl teşhis edilir?

Kan testleriyle. Başlıca iki test TSH ve serbest T4’tür.

TSH, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan ve tiroide çalışma komutu veren hormondur. Tiroid yeterince hormon üretmediğinde TSH yükselir. Serbest T4 ise kanda vücudun kullanabileceği tiroid hormonu miktarını gösterir.

Hekim ayrıca belirtilerinizi, ailenizde tiroid ya da bağışıklık sistemi hastalığı olup olmadığını, yakın zamanda doğum yapıp yapmadığınızı sorar ve boynunuzu muayene eder.

Tiroid yetmezliğinin tıbbi tedavisi nasıl yapılır?

Vücudun üretemediği tiroid hormonu, her gün alınan bir ilaçla yerine konur; bu ilaç genellikle levotiroksin tabletidir. Çoğu kişi belirtilerin geri gelmemesi için ilacı ömür boyu kullanır ve doğru dozla normal bir yaşam sürer.

Levotiroksin tek başına yetmediğinde bazı kişilere liyotironin (T3) adlı ikinci bir ilaç eklenebilir. İlaç başlandıktan ya da doz değiştikten 6-8 hafta sonra kan testi tekrarlanır.

Doğru doz düzenli kan testleriyle bulunur. Doz fazlaysa sinirlilik, hızlı kalp atışı, sıcak basması ve kilo kaybı; azsa yorgunluk, üşüme ve kabızlık sürebilir.

Doğru dozun düzenli kan testleriyle korunması, kalp ve kemik sağlığı için de önemlidir. Hamileyseniz ya da hamilelik planlıyorsanız hekiminize söyleyin; bu dönemde dozun değişmesi gerekebilir.

Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Fitoterapi tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Tiroid yetmezliğinde fitoterapi, levotiroksin tedavisine ek olarak araştırılmış desteklerin bilinçli seçilmesine ve takviyelerin ilaçla uyumlu kullanılmasına yardımcı olur.

• Yaşam kalitesi: Doğru dozda levotiroksinle çoğu kişi normal bir yaşam sürer. Kalsiyum, demir ve soya gibi bazı ürünler ilacın emilimini azaltabildiği için alma saatlerinin hekimle planlanması, ilacınızın düzenli etki göstermesine katkı sağlar.
• Şikâyetlerin hafifletilmesi: Araştırmalar olumlu sonuçlar göstermektedir: Hashimoto hastalığında selenyumla tiroid antikorları düşmüş, ashwagandha hafif tiroid yetmezliğinde tiroid değerlerinde olumlu sonuç vermiştir. Ayrıntılar aşağıda.
• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Hekim, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer; selenyum ve iyot gibi takviyelerde miktar da hekimle belirlenir.
• Etkileşim kontrolü: Sarı kantaron ve ashwagandha levotiroksinle etkileşebilir; biotin içeren takviyeler tiroid tahlillerini yanıltabilir ve tahlilden 2-3 gün önce bırakılması önerilir. Hekim, kullandığınız her ürünü bu açıdan değerlendirir.
• Düzenli takip: Amerikan Tiroid Derneği, kullanılan her tamamlayıcı ürünün hekime söylenmesini önerir. Fitoterapi sertifikalı hekimin önerisi, tahlillerinizle birlikte izlenir ve tiroidinizi izleyen hekiminizin planıyla uyumlu tutulur.

Tiroid yetmezliğinde hangi bitkiler araştırılmış?

Hashimoto hastalığında en çok araştırılan takviye selenyumdur; bitkiler arasında ise ashwagandha incelenmiştir. Tablo yalnızca güvenilir kaynağı olan ürünleri gösterir.

Selenyum

Selenyum, tiroid hormonlarının üretimi için gerekli bir eser mineraldir. 35 çalışmayı birleştiren 2024 tarihli bir analizde selenyum, Hashimoto hastalarında anti-TPO denen ve bağışıklık sisteminin tiroide karşı ürettiği antikorları düşürmüştür.

Henüz tiroid ilacı kullanmayan hastalarda TSH da azalmıştır. Yan etkiler kontrol gruplarıyla benzerdi ve yazarlar kanıtın güvenilirliğini orta düzeyde bulmuştur.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Ashwagandha

Ashwagandha, Hindistan’ın geleneksel tıbbında (Ayurveda) kullanılan bir bitkidir. Bir çalışmada TSH’si hafif yüksek olan 18-50 yaş arası 50 kişi ya ashwagandha kökü özütü ya da plasebo (etkisiz bir hap) almıştır. Sekiz hafta sonra ashwagandha grubunda TSH, T3 ve T4 değerleri plaseboya göre anlamlı biçimde düzelmiştir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Levotiroksin kullananlarda ashwagandha yalnızca hekim izleminde düşünülmelidir (aşağıya bakın).

Bitkisel ürünler tiroid ilacıyla birlikte kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler, hekiminiz ilaçlarınızı ve alma saatlerini planladıktan sonra levotiroksinle uyumlu biçimde kullanılabilir. Bazı bitkiler, takviyeler, yiyecekler ve ilaçlar levotiroksinin etkisini değiştirebildiği için zamanlama ve ürün seçimi birlikte yapılır.

Levotiroksinle birlikte planlananlar arasında sarı kantaron, kalsiyum ve demir takviyeleri, mide asidini azaltan omeprazol gibi ilaçlar, antasitler, karbamazepin gibi epilepsi ilaçları, sertralin gibi bazı antidepresanlar, semaglutid, beta blokerler ve digoksin vardır. Biotin (B7 vitamini) tiroid tahlillerinin sonucunu etkileyebildiği için tahlilden önce hekiminize söyleyin.

Amerikan Tiroid Derneği, demir, kalsiyum, soya, bazı antasitler ve bazı kolesterol ilaçlarının levotiroksinin emilimini azaltabileceğini belirtir; soya konusunda bulgular çelişkilidir.

ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi, ashwagandhayı tiroid hastalığı ya da otoimmün hastalığı (bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokusunu hedef aldığı hastalık) olanlara önermez. Ashwagandha kullananlarda tiroid hormonu fazlalığı da bildirildiği için, levotiroksin kullananlarda yalnızca hekim izleminde ve tahliller izlenerek düşünülür.

Bazı “tiroid destek” ürünlerinin tiroid hormonu içerebildiği bildirildiği için hekiminiz içeriği belli ürünü seçer. İyot miktarı da hekimle belirlenir; Amerikan Tiroid Derneği, reçeteli ilacı bırakmadan ya da dozunu değiştirmeden önce hekimle konuşulmasını önerir.

Levotiroksin aç karnına; günün ilk öğününden, çay ya da kahve gibi kafeinli içeceklerden ve diğer ilaçlardan 30-60 dakika önce alınır. En önemlisi ilacı her gün aynı biçimde almaktır.

Etkileşimler hakkında genel bilgi: Bitki-ilaç etkileşimleri ve Bitkisel ürünlerin güvenliği

Kimler dikkat etmeli?

• Levotiroksin aç karnına, kahvaltıdan ve diğer ilaçlardan 30-60 dakika önce alınır; yeni bir takviyenin alma saatini hekiminizle planlayın.
• Levotiroksin kullanıyorsanız sarı kantaron ve ashwagandha hekiminizle birlikte değerlendirilir.
• Biotin (B7 vitamini) tahlil sonuçlarını etkileyebildiği için tiroid tahlilinden önce kullandığınızı hekiminize söyleyin.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Selenyum gibi bir takviyeyi ya da bir bitkisel ürünü kullanmayı düşünüyorsanız ya da zaten kullanıyorsanız, başlamadan ya da sürdürmeden önce danışmanız yararlı olur.

Görüşmede TSH ve serbest T4 gibi tahlilleriniz, raporlarınız ve kullandığınız bütün ilaçlar birlikte gözden geçirilir. Amaç, size uygun olabilecek desteği belirlemek, levotiroksinle uyumunu ve tahlillerinizi yanıltıp yanıltmayacağını değerlendirmektir.

Fitoterapi sertifikalı hekim, tiroidinizi izleyen hekiminizin tedavi planını değiştirmez; her öneri o planla uyumlu biçimde verilir. Genel bilgi için: Fitoterapi nedir?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu