Cilt kanserine iyi gelen bitkiler: araştırmalar ne diyor?

Cilt kanseri nedir?

Cilt kanseri, derinin dış katmanındaki (epidermis) hücrelerden başlayan kanserdir. Bu katmanda üç tür hücre bulunur: yassı hücreler, bazal hücreler ve cilde rengini veren pigmenti üreten melanositler.

En sık görülen türler bazal hücreli karsinom ve yassı (skuamöz) hücreli karsinomdur; bunlara melanom dışı cilt kanseri denir. Bazal hücreli karsinom vücudun başka yerlerine nadiren yayılır.

Melanom, melanositlerden gelişir. Diğer türlerden daha az görülür, ama çevre dokulara ilerleme ve vücuda yayılma olasılığı daha yüksektir.

Güneş ışığına ya da solaryuma uzun süre maruz kalmak, kolay yanan açık ten, güneş yanığı geçmişi ve zayıflamış bağışıklık sistemi başlıca risk etkenleridir. Çok sayıda ya da büyük benleri olmak ve ailede melanom bulunması da melanomun risk etkenleri arasındadır. Cilt kanseri her ten renginde görülebilir.

Cilt kanserinin belirtileri nelerdir?

Cilt kanseri çoğunlukla ciltte yeni bir değişiklik ya da bir benin değişmesiyle fark edilir. Ciltteki her değişiklik kanser değildir; ama fark ettiğiniz değişikliği hekiminize gösterin.

Bazal ve yassı hücreli karsinomda görülebilecek işaretler:

• iyileşmeyen bir yara,
• kabarık, düzgün yüzeyli, parlak, inci gibi görünen bir alan,
• yara izine benzeyen, sert, beyaz, sarı ya da mum görünümlü bir alan,
• kabarık, kırmızı ya da kırmızımsı kahverengi bir alan,
• pullanan, kanayan ya da kabuk bağlayan bir alan.

Bu kanserler en çok burun, kulak, alt dudak ve el üstü gibi güneş gören yerlerde çıkar.

Melanomun en önemli işareti bir benin ya da renkli bir cilt alanının görünüşünün değişmesidir. Hatırlamak için ABCDE kuralı kullanılır:

• A (asimetri): Benin iki yarısı birbirine benzemez.
• B (sınır): Kenarları düzensizdir.
• C (renk): Birden fazla renk içerir.
• D (çap): Melanom genellikle 6 milimetreden büyüktür.
• E (değişim): Boyutu, şekli ya da rengi zamanla değişir.

Kaşınan, sızıntı yapan, kanayan ya da yaraya dönüşen benler de hekime gösterilmelidir.

Cilt kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi, kanserin türüne, büyüklüğüne, yerine ve evresine göre belirlenir. Melanomun her evresinde temel tedavi ameliyattır.

Bazal ve yassı hücreli karsinom için kullanılan yöntemler:

• tümörün çevresindeki sağlam dokuyla birlikte çıkarılması ya da katman katman çıkarılıp her katmanın mikroskopla incelendiği Mohs cerrahisi,
• kazıma ve elektrikle yakma, dondurma (kriyocerrahi),
• radyoterapi,
• cilde sürülen kemoterapi kremleri, ışıkla etkinleşen ilaçlarla yapılan fotodinamik tedavi,
• ilerlemiş yassı hücreli karsinomda cemiplimab ya da pembrolizumab gibi bağışıklık ilaçları (immünoterapi), bazal hücreli karsinomda vismodegib gibi hedefe yönelik ilaçlar.

Melanom için temel tedavi, tümörün çevresindeki bir miktar sağlam dokuyla birlikte çıkarılmasıdır. Gerekirse kanserin ilk ulaşabileceği lenf bezi de incelenir. Evreye göre nivolumab, pembrolizumab ya da ipilimumab gibi immünoterapi ilaçları, dabrafenib ve trametinib gibi hedefe yönelik ilaçlar, kemoterapi ve radyoterapi kullanılır.

Fitoterapi bu süreçte nasıl destek olabilir?

Fitoterapi, tıbbi tedavinin yanında yaşam kalitesini ve günlük iyilik hâlini desteklemeye yardımcı olabilir; araştırmalar özellikle yorgunluk ve bulantıda olumlu sonuçlar göstermektedir.

• Yaşam kalitesi: ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi’ne göre bazı tamamlayıcı yaklaşımlar, standart tedaviye ek olarak kullanıldığında kanser belirtilerini ve tedavinin yan etkilerini yönetmeye yardım edebilir.
• Yan etkilerin hafifletilmesi: Bazı çalışmalarda zencefil kemoterapiye bağlı bulantıyı hafifletmiştir; Ulusal Kanser Enstitüsü de zencefil çayı gibi zencefilli içeceklerin bulantı ve kusmayı hafifletebileceğini belirtir. ABD Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Bütünleştirici Onkoloji Derneği’nin (SIO) 2024 kılavuzuna göre Amerikan ginsengi, tedavi sürerken yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir; çok merkezli büyük bir çalışmada kansere bağlı yorgunlukta yarar sağladığı bildirilmiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

• Doğru ve güvenli ürün seçimi: Hekim, tedavinizle uyumlu, içeriği belli ve ruhsatlı ürünü seçer. Cilde sürülen ürünler de bu değerlendirmeye dahildir.
• Etkileşim kontrolü: Bitkilerin bir kısmı ilacın vücutta işlenmesini değiştirebilir; sarı kantaron birçok kanser ilacının kandaki düzeyini düşürebilir. Hekim, kullandığınız her ürünü ilaçlarınızla birlikte değerlendirir.
• Düzenli takip: Fitoterapi sertifikalı hekiminiz biyopsi ve patoloji raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçları birlikte değerlendirerek mevcut tedavinize uygun, size özel bir plan hazırlar.

Cilt kanserinde hangi bitkiler araştırılmış?

Cilt kanseri sürecinde insanlarda en güçlü olumlu sonuçlar yorgunluk ve bulantı için alınmıştır; bazı bitkiler de laboratuvarda dikkat çekici sonuçlar vermiştir.

Cilt kanseri için sıkça önerilen sekiz bitkisel ürünü inceleyen bir derlemeye göre zerdeçal, devedikeni, günlük ve siyah ahududu gibi ürünler laboratuvar çalışmalarında kanser hücrelerine karşı olumlu sonuçlar vermiştir; insanlarda araştırılmaya devam ediyor.

Kanıt türü: laboratuvar çalışması (hücre düzeyinde)

Ökse otu, ameliyattan sonra melanomun geri gelmesi açısından büyük bir çalışmada araştırılmış; bu çalışmada ek bir yarar görülmemiştir.

Kanıt türü: rastgele kontrollü çalışma

Yeşil çay ekstresi melanom dışı cilt kanserinin önlenmesi açısından araştırılmış; derlemedeki tek çalışmada fark görülmemiştir.

Kanıt türü: sistematik derleme ya da meta-analiz

Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı?

Evet; fitoterapi sertifikalı hekim eşliğinde, tedavinizle uyumlu seçilen ürünler kemoterapi sırasında kullanılabilir. Bitki ve takviyelerin çoğu kanser ilaçlarıyla birlikte ayrıca incelenmediği için hekiminiz ürünleri tedavinizle birlikte özenle seçer.

Sarı kantaronla birlikte alınan kanser ilaçlarının kandaki düzeyi düşebildiği için sarı kantaron kanser ilaçlarıyla birlikte tercih edilmez. Melanomda kullanılan immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlarla bitkisel ürünlerin birlikte kullanımı, incelediğimiz kaynaklarda ayrıca ele alınmamıştır; fitoterapi sertifikalı hekiminiz bu ilaçları kullananlarda her ürünü tedavinizle birlikte değerlendirerek seçer.

Ayrıntılar: Kemoterapi sırasında bitkisel ürün kullanılır mı? ve Bitkisel ürünlerde güvenlik ve yan etkiler

Kimler dikkat etmeli?

• Kan kökü ya da çinko klorür içeren kara merhem (black salve) deride yanığa yol açabildiği için benlere ve cilt lezyonlarına sürülmez; değişen bir beni hekiminize gösterin.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ginseng ve zencefil takviyesinde doz ve takip hekiminizce ayarlanır; sarı kantaron kanser ilaçlarıyla birlikte tercih edilmez.
• Reçeteli tedavinizi bırakmayın. Kullandığınız her bitkisel ürünü hekiminize söyleyin.

Fitoterapi sertifikalı hekime ne zaman başvurulur?

Bir bitkisel ürün, krem ya da merhem kullanmayı düşündüğünüzde ya da tedavi sürecinde yorgunluk, bulantı gibi şikâyetler için destek aradığınızda başvurabilirsiniz. Fitoterapi kanser tedavisinin yerine geçmez. Tıbbi tedavinizi planlandığı gibi sürdürmeniz en önemli adımdır; fitoterapi onun yanında yer alan bir destektir.

Görüşmede biyopsi ve patoloji raporlarınız, tahlilleriniz ve kullandığınız ilaçlar birlikte gözden geçirilir. Amaç, tedavinizle uyumlu ürünleri belirlemek ve mevcut tedavinize uygun, size özel bir destek planı hazırlamaktır.

Kullandığınız ürünleri hekiminizle paylaşmanız, size en uygun planı hazırlamayı kolaylaştırır. Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. Beslenme konusunda bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Kanserde bitkisel ürünler hakkında genel bilgi: Kansere iyi gelen bitkiler var mı?

Randevu ve ilk görüşme hakkında: Muayene ve randevu